Dziedziczenie sprzężone z płcią

Cechy recesywne na chromosomie X · daltonizm, hemofilia

♀ Matka

♂ Ojciec

👦 Synowie

zdrowy/-a50%

chory/-a50%

👧 Córki

zdrowy/-a50%

nosicielka50%

Cecha recesywna sprzężona z chromosomem X (np. daltonizm, hemofilia). Syn dziedziczy X od matki i Y od ojca — chory, gdy dostanie X^a. Córka dziedziczy X od obojga — chora dopiero przy dwóch X^a, przy jednym jest bezobjawową nosicielką.

Wiele cech recesywnych (daltonizm, hemofilia) leży na chromosomie X. Kobieta ma dwa X, mężczyzna jeden X i jeden Y — dlatego synowie i córki dziedziczą je inaczej.

Syn dostaje X od matki i Y od ojca — chorobę ujawnia już przy jednym allelu $X^a$ (jest hemizygotą). Córka dostaje X od obojga rodziców — choruje dopiero, gdy odziedziczy $X^a$ od każdego z nich; przy jednym $X^a$ jest bezobjawową nosicielką.

Klasyczny przykład: matka-nosicielka $X^AX^a$ i zdrowy ojciec $X^AY$ → połowa synów chora, córki zdrowe (połowa z nich to nosicielki).

Przykłady

Matka nosicielka × ojciec zdrowy

→ synowie: 50% chorych; córki: 50% nosicielek, 0% chorych

Matka zdrowa × ojciec chory

→ synowie zdrowi; wszystkie córki — nosicielki

Matka nosicielka × ojciec chory

→ synowie: 50% chorych; córki: 50% chorych, 50% nosicielek

Powiązane materiały

Dziedziczenie sprzężone z płcią — daltonizm →

Najczęstsze pytania

Dlaczego daltonizm częściej dotyka mężczyzn?+

Mężczyzna ma tylko jeden chromosom X, więc pojedynczy allel recesywny X^a od razu daje objawy. Kobieta potrzebuje dwóch takich alleli — jeden jest maskowany przez zdrowy X^A.

Czy ojciec przekazuje daltonizm synowi?+

Nie bezpośrednio — syn dostaje od ojca chromosom Y, nie X. Syn dziedziczy cechę wyłącznie od matki.

← Wszystkie kalkulatory