Przegląd bakterii i bakterie chorobotwórcze człowieka
Jak bakterie uczestniczą w obiegu materii, symbiozach i biotechnologii oraz kiedy mogą wywoływać choroby człowieka.
Po tej lekcji będziesz umieć
Wyjaśnić pożyteczne role bakterii
obieg materii, azot, symbioza, żywność
Odróżnić bakterie funkcjonalne od chorobotwórczych
nie „bakterie = złe"
Opisać mechanizmy chorobotwórczości
namnażanie, toksyny, zapalenie
Wyjaśnić, jak działają antybiotyki
cele bakteryjne, nie wirusy
Wyjaśnić oporność jako selekcję
antybiotyk selekcjonuje, nie „uczy"
Dobrać profilaktykę do drogi zakażenia
żywność/kropelki/rana/wektor
Po co Ci to na biologii i maturze?
Bakterie to jedne z najważniejszych organizmów na Ziemi: rozkładają materię, uczestniczą w obiegu azotu, żyją w symbiozie i są używane w biotechnologii. Chorobę wywołują dopiero, gdy wnikną do organizmu, namnożą się w niewłaściwym miejscu, uszkodzą tkanki albo wytworzą toksyny.
Bakterie mają różne role
Saprotroficzne (destruenci)
Rozkładają martwą materię → proste związki wracają do obiegu.
obieg materii
Obieg azotu
Nitryfikacyjne (NH4+→azotyny→azotany) + brodawkowe (wiążą N2).
formy azotu dla roślin
Fermentacyjne
Fermentacja → jogurt, kefir, kiszonki.
produkcja żywności
Mikrobiota jelit
Wspiera trawienie i syntezę niektórych witamin.
nie każda = zawsze korzystna
Kiedy bakteria staje się chorobotwórcza?
Bakteria wywołuje chorobę na kilka sposobów — a choroba zależy też od dawki, miejsca i odporności gospodarza: Namnażanie w organizmie :: zajmuje tkanki, zaburza ich pracę Produkcja toksyn :: uszkadzają komórki / zakłócają układy Silna reakcja zapalna :: obj…
Antybiotyki i oporność jako selekcja
Antybiotyki działają bakteriobójczo lub bakteriostatycznie , celując w struktury bakteryjne (ściana, rybosomy 70S, synteza DNA). Problem to oporność : :key Antybiotyk NIE „uczy" bakterii oporności.
Droga zakażenia → profilaktyka
Profilaktykę dobiera się do drogi zakażenia — nie ma jednej dla wszystkich chorób: (amber) Żywność :: higiena + obróbka termiczna (wysoka temp. niszczy bakterie) :: np.
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
Zawsze pokaż mechanizm, nie samą nazwę choroby: :rule Bakterie powodują [skutek], ponieważ [mechanizm: namnażanie/toksyna/zapalenie], dlatego [objaw / profilaktyka / wniosek]. Zbyt krótkie stosowanie antybiotyku może nie wyeliminować wszystkich bakterii.
Sprawdź się przed odpowiedzią
Czy najpierw ustaliłeś: czynnik bakteryjny czy wirusowy? Czy przy chorobotwórczości podałeś MECHANIZM (nie samą nazwę)?
Sprawdź, czy umiesz odróżnić rolę bakterii od chorobotwórczości
sub :: Przećwicz bakterie pożyteczne, patogenne, toksyny, profilaktykę, antybiotyki i oporność. sprawdzian :: Szybki test: role bakterii, chorobotwórczość, oporność, profilaktyka.
Mini-zadanie w stylu CKE
Po zbyt krótkim stosowaniu antybiotyku objawy ustąpiły, ale po kilku dniach zakażenie wróciło, a bakterie były mniej wrażliwe na ten sam lek. Polecenie: Wyjaśnij mechanizm.
Najczęstsze pułapki CKE
Wszystkie bakterie są chorobotwórcze. :: Wiele jest pożytecznych albo obojętnych.
Powtórka w 30 sekund
Role :: destruenci/azot/symbioza/żywność Chorobotwórczość :: mechanizm, nie nazwa Antybiotyk :: bakterie, nie wirusy Oporność :: selekcja (nie „uczy") Profilaktyka :: wg drogi zakażenia
Materiały ZPE
4 materiałyW tej lekcji
Teoria
Zadanie
Źródła