Nerka człowieka — nefron, filtracja, resorpcja i mocz
Nefron działa jak inteligentny filtr: filtracja tworzy mocz pierwotny, resorpcja odzyskuje wodę i potrzebne substancje, sekrecja doprecyzowuje skład, a ADH decyduje o zagęszczeniu moczu ostatecznego.
Po tej lekcji będziesz umieć
Opisać trasę płynu w nefronie
ciałko nerkowe → przewód zbiorczy
Odróżnić filtrację, resorpcję i sekrecję
trzy kierunki transportu
Porównać mocz pierwotny i ostateczny
co zostaje, co wraca
Wyjaśnić rolę pętli nefronu i ADH
gradient + zagęszczanie
Po co Ci to na maturze?
Nerka to NIE zwykłe sito. Najpierw tworzy mocz pierwotny (filtracja), potem ODZYSKUJE wodę i potrzebne substancje (resorpcja), a na końcu doprecyzowuje skład (sekrecja). CKE pokazuje schemat nefronu i pyta: gdzie zachodzi proces i w którą stronę idzie transport.
Trzy kierunki — zapamiętaj je raz na zawsze
Filtracja
Resorpcja
Sekrecja
Zapamiętaj
To jest OŚ całej lekcji. Przy każdym zadaniu pytaj: który to odcinek, jaki proces i W KTÓRĄ STRONĘ idzie substancja. Filtracja z krwi, resorpcja do krwi, sekrecja z krwi do kanalika.
Budowa nefronu i trasa płynu
Ciałko nerkowe :: kłębuszek naczyń włosowatych + torebka Bowmana — tu zachodzi FILTRACJA Kanalik bliższy :: główne miejsce resorpcji glukozy, aminokwasów, jonów i dużej części wody Pętla nefronu :: tworzy GRADIENT osmotyczny w rdzeniu nerki (umożliwia zagęs…
Filtracja i bariera filtracyjna
:rule W kłębuszku wysokie ciśnienie krwi przesącza MAŁE cząsteczki osocza (woda, jony, glukoza, aminokwasy, mocznik) do torebki Bowmana. Krwinki i duże białka NIE powinny przechodzić — zostają we krwi.
Mocz pierwotny vs mocz ostateczny
Mocz pierwotny :: Przesącz osocza: woda, jony, GLUKOZA, aminokwasy, mocznik. Brak krwinek i dużych białek.
Resorpcja i sekrecja — nie myl kierunków
Resorpcja zwrotna :: Transport z kanalika DO krwi — odzysk glukozy, aminokwasów, jonów i wody. :: kanalik → krew Sekrecja kanalikowa :: Transport z krwi DO kanalika — np.
Pętla nefronu i ADH — zagęszczanie moczu
Pętla nefronu :: Nie „zagęszcza sama" — TWORZY gradient osmotyczny w rdzeniu nerki, który UMOŻLIWIA odzysk wody. ADH :: Zwiększa przepuszczalność przewodów zbiorczych dla wody → więcej wody wraca do krwi → mniej moczu, bardziej stężonego.
Nerka a homeostaza — nie tylko mocznik
(blue) Woda i jony :: Reguluje objętość płynów ustrojowych i stężenie jonów. :: wodno-elektrolitowa (teal) pH krwi :: Przez sekrecję jonów wodorowych i regulację wodorowęglanów.
Jak CKE pyta o nerkę?
(blue) Schemat nefronu :: Wskaż odcinek i zachodzący proces. :: lokalizacja (amber) Glukoza w moczu :: Wyjaśnij resorpcję lub jej przekroczenie.
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
:rule NIE: „nerka zatrzymuje glukozę". TAK: „glukoza przechodzi do moczu pierwotnego, a następnie jest resorbowana z kanalika bliższego do krwi, dlatego nie ma jej w moczu ostatecznym".
Sprawdź się przed odpowiedzią
Jaki to odcinek nefronu (ciałko / kanalik / pętla / przewód zbiorczy)? Jaki proces: filtracja, resorpcja czy sekrecja?
Prześledź, jak z osocza powstaje mocz ostateczny
sub :: Na maturze liczy się kierunek: filtracja krew→torebka, resorpcja kanalik→krew, sekrecja krew→kanalik. sprawdzian :: Szybki test: nefron, mocz pierwotny/ostateczny, ADH, glukoza.
Mini-zadanie w stylu CKE
U osoby badanej po kilku godzinach bez picia wzrosło wydzielanie ADH. W tym czasie objętość moczu zmniejszyła się, a jego stężenie wzrosło.
Najczęstsze pułapki CKE
Nerka tylko filtruje toksyny. :: Filtruje, ODZYSKUJE potrzebne substancje i wydziela wybrane do kanalika.
Powtórka w 30 sekund
Filtracja :: krew → torebka (mocz pierwotny) Resorpcja :: kanalik → krew (odzysk) Sekrecja :: krew → kanalik (dostrajanie) Pętla nefronu :: gradient osmotyczny ADH :: więcej → mniej, stężony mocz Glukoza :: w pierwotnym, nie w ostatecznym
Materiały ZPE
4 materiałyW tej lekcji
Teoria
- 3Trzy kierunki — zapamiętaj je raz na zawsze
- 4Budowa nefronu i trasa płynu
- 5Filtracja i bariera filtracyjna
- 6Mocz pierwotny vs mocz ostateczny
- 7Resorpcja i sekrecja — nie myl kierunków
- 8Pętla nefronu i ADH — zagęszczanie moczu
- 9Nerka a homeostaza — nie tylko mocznik
- 10Jak CKE pyta o nerkę?
- 13Prześledź, jak z osocza powstaje mocz ostateczny
Zadanie
Źródła