Czynniki lokalizacji przemysłu
Czynniki lokalizacji przemysłu: przyrodnicze (baza surowcowa, energetyczna, woda, środowisko) i pozaprzyrodnicze (rynek, kadra, kapitał, transport, polityka, B+R), ich zmienna rola wraz z poziomem rozwoju oraz typy lokalizacji (przymusowa, związana, swobodna).
Po tej lekcji będziesz umieć
Rozróżnić czynniki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze
Przyrodnicze — baza surowcowa, energetyczna, dostęp do wody, bariery ekologiczne. Pozaprzyrodnicze — rynek, siła robocza, kapitał, infrastruktura, transport, polityka, zaplecze B+R.
Wskazać czynniki przyrodnicze
Baza surowcowa (zakłady materiałochłonne przy złożach), baza energetyczna (energochłonne przy taniej energii), dostęp do wody (chłodzenie, procesy), jakość środowiska (bariera ekologiczna).
Wskazać czynniki pozaprzyrodnicze
Techniczno-ekonomiczne (rynek zbytu, siła robocza, kapitał, infrastruktura, transport, korzyści aglomeracji, B+R) i społeczno-polityczne (polityka państwa, czynniki społeczne, strategiczne).
Powiązać czynniki z poziomem rozwoju
Wraz ze wzrostem poziomu rozwoju zwykle rośnie rola czynników pozaprzyrodniczych (wiedza, kapitał, kadra, B+R). Czynniki przyrodnicze pozostają decydujące w branżach surowcowych, wodnochłonnych i energochłonnych.
Ocenić lokalizację przymusową, związaną i swobodną
Przymusowa — narzucona przyrodą (kopalnia przy złożu). Związana — silnie uwarunkowana jednym czynnikiem. Względnie swobodna — wiele możliwych miejsc, decydują czynniki pozaprzyrodnicze (kadra, rynek).
Po co Ci to na maturze?
To fundament działu o przemyśle w CKE. To częsty typ zadania, w którym należy rozpoznać czynnik lokalizacji, powiązać go z cechami zakładu i uzasadnić wybór miejsca na podstawie materiału źródłowego. Temat spina zasoby (dział 1) z gospodarką i wprowadza do struktury przemysłu — bardzo częsty w zadaniach z mapą okręgów i danymi.
Najważniejsza idea
Dlaczego huty rozwijały się przy węglu, a Dolina Krzemowa przy uniwersytetach
Sto lat temu przemysł ciężki „przyklejał się" do surowców — huty żelaza rozwijały się tam, gdzie był węgiel i ruda (Górny Śląsk, Zagłębie Ruhry), bo transport ton surowca był drogi. Dziś najnowocześniejszy przemysł — high-tech — koncentruje się tam, gdzie jest wiedza: Dolina Krzemowa wyrosła przy uniwersytetach Stanforda i Berkeley, nie przy kopalniach. Ta zmiana — od surowca ku wiedzy — to sedno zadań CKE o czynnikach lokalizacji. Zwykle im nowocześniejszy przemysł, tym większa rola ludzi, kapitału i wiedzy; nie znaczy to jednak, że przyroda przestaje się liczyć.
Zapamiętaj
Zasada premium: rola przyrody zwykle maleje z poziomem rozwoju, ale nie znika
Reguła porządkująca temat. Wraz ze wzrostem poziomu rozwoju zwykle rośnie znaczenie czynników pozaprzyrodniczych — wiedzy, kapitału, infrastruktury i zaplecza B+R. Czynniki przyrodnicze pozostają jednak decydujące w lokalizacji przymusowej oraz w wielu branżach surowcowych, wodnochłonnych i energochłonnych (huty, cementownie, aluminium, chemia). Oceniając lokalizację, najpierw pytaj: zakład surowcowy/energochłonny czy zaawansowany? To wskaże, która grupa czynników rządzi.
Intuicja: co decyduje, gdzie powstaje fabryka
O lokalizacji zakładu przemysłowego decyduje splot czynników — dzielimy je na dwie grupy:
1. Czynniki przyrodnicze:
- baza surowcowa — bliskość złóż (huty, cementownie, przemysł wydobywczy),
- baza energetyczna — tania i stabilna energia (przemysł energochłonny: aluminium, chemiczny),
- dostęp do wody — chłodzenie, procesy technologiczne (energetyka, chemia, papiernie),
- jakość środowiska / bariery ekologiczne — ograniczają lokalizację uciążliwego przemysłu.
2. Czynniki pozaprzyrodnicze:
- techniczno-ekonomiczne: rynek zbytu, zasoby i kwalifikacje siły roboczej, kapitał, infrastruktura techniczna, transport, kooperacja firm, korzyści aglomeracji, zaplecze B+R,
- społeczno-polityczne: polityka państwa (ulgi, specjalne strefy), czynniki społeczne, czynniki strategiczne (militarne).
Kluczowa idea: znaczenie czynników zmienia się z poziomem rozwoju — w gospodarkach surowcowych większą rolę gra przyroda, w nowoczesnych rośnie rola wiedzy, kapitału i kadry. Dlatego przemysł „wędruje" od złóż ku ośrodkom naukowym i rynkom.
Czynniki przyrodnicze
Baza surowcowa, energetyczna, dostęp do wody, bariery ekologiczne. Ważne w przemyśle surowcowym, energochłonnym i wodnochłonnym.
Czynniki pozaprzyrodnicze
Rynek, siła robocza, kapitał, transport, B+R, polityka. Zwykle rosną w high-tech i krajach rozwiniętych.
Reguła rozwoju
Wraz ze wzrostem rozwoju zwykle rośnie rola wiedzy, kapitału i kadry — przyroda pozostaje ważna w branżach surowcowych.
Główna figura: od danych o zakładzie do wniosku CKE
Rdzeń pojęciowy: dwie grupy czynników
Grupa Czynnik Przykład zakładu Przyrodnicze Baza surowcowa Huty, cementownie przy złożach (materiałochłonne) Przyrodnicze Baza energetyczna Aluminium, chemia przy taniej energii Przyrodnicze Dostęp do wody Energetyka, papiernie, chemia Pozaprzyrodnicze Ryne…
Rdzeń pojęciowy: typy lokalizacji
Typ lokalizacji Charakterystyka Przykład Przymusowa Narzucona przez przyrodę — jedyne możliwe miejsce Kopalnia przy złożu, elektrownia wodna na rzece Związana Silnie uwarunkowana jednym czynnikiem Cementownia przy złożu wapienia, zakład energochłonny przy t…
Definicje — pięć pojęć
:rule Lokalizacja przemysłu Wybór miejsca (obszaru) na budowę zakładu przemysłowego, wynikający z oceny czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych. :rule Czynniki przyrodnicze lokalizacji Uwarunkowania środowiskowe wyboru lokalizacji: baza surowcowa, ba…
Czynniki lokalizacji przemysłu — przegląd
:czynniki-lokalizacji
Dlaczego czynniki lokalizacji zmieniają się w czasie
Znaczenie poszczególnych czynników nie jest stałe — ewoluuje z rozwojem gospodarki: Era surowcowa (XIX w. ) Przemysł ciężki „przyklejony" do węgla i rudy — drogi transport ton surowca.
Solver lokalizacji przemysłu
:solver-lokalizacja
Zadanie CKE — wyjaśnij lokalizację zakładu
Sytuacja: W pobliżu wielkiej elektrowni wodnej zlokalizowano zakład elektrolizy aluminium. Tlenek glinu dostarczany jest z odległego zakładu przetwarzającego boksyty w strefie tropikalnej.
Przykład rozwiązany (styl wiązki CKE)
Treść: Przyporządkuj czynnik lokalizacji do zakładu: (I) cementownia, (II) fabryka mikroprocesorów, (III) piekarnia przemysłowa. Uzasadnij.
Od pojęcia do odpowiedzi CKE
Pytanie CKE Pojęcie Odpowiedź modelowa „Podaj czynnik przyrodniczy lokalizacji huty" Baza surowcowa Bliskość złóż węgla i rudy (przemysł materiałochłonny) — przy dominacji kosztu surowca. „Dlaczego high-tech koncentruje się przy uczelniach?
Spróbuj sam — czynniki lokalizacji
Przenoszenie produkcji do Azji :: Wiele zakładów przemysłu elektronicznego i odzieżowego przenosi produkcję do krajów Azji Płd. -Wsch.
Checklist — przed każdym zadaniem o lokalizacji przemysłu
Czy odróżniam czynniki przyrodnicze od pozaprzyrodniczych? Czy znam czynniki przyrodnicze (surowiec, energia, woda, środowisko)?
Mini-praktyka CKE — przeanalizuj sam
grupy czynników :: Wymień dwa czynniki przyrodnicze i dwa pozaprzyrodnicze lokalizacji przemysłu. :: Przyrodnicze: baza surowcowa, dostęp do wody.
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Znasz czynniki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze lokalizacji przemysłu, ich związek z poziomem rozwoju i typy lokalizacji. Sprawdź, czy wyjaśnisz lokalizację zakładu w wiązce CKE.
Najczęstsze pytania
Czy każdy zakład przemysłowy powinien znajdować się przy surowcu? :: Nie.
Powtórka w 30 sekund
To zapamiętaj przed zadaniami CKE Przyrodnicze :: surowiec, energia, woda, środowisko Pozaprzyrodnicze :: rynek, kadra, kapitał, transport, polityka, B+R Reguła rozwoju :: zwykle wyżej rozwinięty → większa rola pozaprzyrodniczych Materiałochłonny :: często …
Kluczowe pojęcia
Lokalizacja przemysłu :: Wybór miejsca zakładu wynikający z oceny czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych. Czynniki przyrodnicze :: Baza surowcowa, energetyczna, dostęp do wody, jakość środowiska.
Częste błędy
Mylenie czynników przyrodniczych z pozaprzyrodniczymi. :: Przyrodnicze — środowisko (surowiec, energia, woda).
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Podstawa programowa geografii (zakres rozszerzony), dział „Przemysł". Uczeń klasyfikuje czynniki lokalizacji przemysłu na przyrodnicze i pozaprzyrodnicze, wyjaśnia ich zmienną rolę w zależności od poziomu rozwoju oraz rozróżnia typy lokalizacji.
W tej lekcji
MATURA / CKE
ŹRÓDŁA GEO
DEFINICJE
FIGURA 1
ZADANIE CKE
SPRAWDŹ SIĘ
BŁĘDY