Ograniczenia przyrodnicze: rozwój techniki OGRANICZA wpływ bariery i przesuwa granicę działalności, ale zwykle nie usuwa jej całkowicie — wymaga nakładów i tworzy nowe koszty. Pięć barier: świetlna, termiczna, wodna, wysokościowa (grawitacyjna), roślinno-glebowa. Rozdziel ekumenę (trwałe osadnictwo), subekumenę (okresowe, słabe) i anekumenę (brak stałego osadnictwa). Zmiana klimatu może tworzyć nowe bariery. Mów „ograniczenie wpływu”, nie „pokonanie”.