NexTutor
Dział MAT.3.2Wektory w układzie współrzędnych

Wektory w układzie współrzędnych

Klasa 3RozszerzenieKoniec minus początek

Wektor w układzie współrzędnych to para [x, y]. Wektor AB liczymy jako koniec minus początek: AB = [x_B − x_A, y_B − y_A], a jego długość |AB| = √((x_B − x_A)² + (y_B − y_A)²). Uwaga: AB ≠ BA. Wektory są współliniowe, gdy jeden jest wielokrotnością drugiego.

⏱ ~33 min
Wektory w układzie współrzędnych

Po co Ci ten temat?

Wektory to wygodny język geometrii analitycznej: opisują przesunięcia, kierunki i siły jako pary liczb. Zamiast rysować, liczysz na współrzędnych. Na rozszerzeniu wracają przy środku odcinka, przesunięciu figury o wektor, badaniu współliniowości punktów i w zadaniach z parametrem. Dobrze opanowany rachunek wektorowy skraca wiele zadań maturalnych.

Słownictwo

Najważniejsza idea w prostych słowach

Wektor w układzie współrzędnych to para liczb [x, y][x,\ y] — jego współrzędne: pierwsza mówi, o ile przesuwamy się w poziomie, druga — w pionie.

Wektor AB\vec{AB} między punktami AA i BB liczymy zawsze tak samo — koniec minus początek:

AB=[xBxA,  yByA]\vec{AB} = [\,xB - xA,\ \ yB - yA\,]

Zwrot ma znaczenie (czyli kolejność punktów): ABBA\vec{AB} \neq \vec{BA}, bo BA=AB\vec{BA} = -\vec{AB} — ten sam odcinek i ten sam kierunek, ale przeciwny zwrot.

Długość (moduł) wektora to odległość jego końców:

AB=(xBxA)2+(yByA)2|\vec{AB}| = \sqrt{(xB - xA)^2 + (yB - yA)^2}

Wektor to nie punkt. Punkt ma położenie, wektor ma przesunięcie: kierunek, zwrot i długość. Ta sama para liczb, inne znaczenie.

Punkt (x, y)(x,\ y)Wektor [x, y][x,\ y]
Co opisujepołożenie w układzieprzesunięcie: kierunek, zwrot, długość
Zapisnawias okrągły (x,y)(x,y)nawias kwadratowy [x,y][x,y]
Z dwóch punktówAB=[xBxA, yByA]\vec{AB}=[xB-xA,\ yB-yA]
Infografika

Wektor z dwóch punktów — krok po kroku

zawsze koniec minus początek

1

Zapisz współrzędne

A = (x_A • y_A) oraz B = (x_B • y_B)

2

Odejmij koniec − początek

AB = [x_B − x_A • y_B − y_A]

3

Policz długość lub działanie

długość = √((x_B − x_A)² + (y_B − y_A)²); działania po współrzędnych

4

Sprawdź kierunek

AB ≠ BA — koniec minus początek • nigdy odwrotnie

Pamiętaj: Najczęstszy błąd to odjąć początek minus koniec. Zawsze: współrzędne końca minus współrzędne początku.

Wizualizacja· Wektor: od punktów do przesunięcia
Trzy etapy — po lewej punkty A i B w układzie współrzędnych, w środku strzałka wektora AB od A do B, po prawej karta ze wzorem [x_B−x_A, y_B−y_A] oraz wzorem na długość
Wektor powstaje z różnicy współrzędnych końca i początku — najpierw punkty, potem strzałka od A do B, na końcu wzór i długość.

Co zauważyć: Koniec minus początek: AB = [x_B−x_A, y_B−y_A]. Zwrot: od A do B. Długość: liczba jednostek przesunięcia.

Słownictwo

Algorytm rozwiązywania zadań krok po kroku

  1. Zapisz współrzędne punktów, np. A=(xA, yA)A=(xA,\ yA) oraz B=(xB, yB)B=(xB,\ yB).
  2. Współrzędne wektora AB\vec{AB}: odejmij koniec minus początek.
  3. Długość: pierwiastek z sumy kwadratów różnic współrzędnych.
  4. Dodawanie i odejmowanie wektorów — po współrzędnych: u+v=[u1+v1, u2+v2]\vec{u}+\vec{v}=[u1+v1,\ u2+v2].
  5. Mnożenie przez liczbę kk (skalar): ku=[ku1, ku2]k\vec{u}=[k u1,\ k u2] — zmienia długość kk razy, a dla k<0k<0 odwraca zwrot.
  6. Współliniowość (równoległość): u\vec{u} i v\vec{v} są współliniowe, gdy jeden jest wielokrotnością drugiego:
v=kuu1v2u2v1=0\vec{v} = k\,\vec{u} \quad\Longleftrightarrow\quad u1 v2 - u2 v1 = 0

Dla niezerowych wektorów proporcjonalność v=ku\vec{v}=k\vec{u} oznacza ten sam (dla k>0k>0) lub przeciwny (dla k<0k<0) zwrot. Warunek z wyznacznikiem u1v2u2v1=0u1 v2 - u2 v1 = 0 jest wygodniejszy, bo nie wymaga dzielenia i działa również wtedy, gdy któraś współrzędna jest zerem.

Działania na wektorach w skrócie:

DziałanieWynik
Suma u+v\vec{u}+\vec{v}[u1+v1, u2+v2][u1+v1,\ u2+v2]
Różnica uv\vec{u}-\vec{v}[u1v1, u2v2][u1-v1,\ u2-v2]
Mnożenie przez kk[ku1, ku2][k u1,\ k u2]
Długość u\vec{u}u12+u22\sqrt{u1^2+u2^2}

Przykład

Przykład rozwiązany

Dane: A=(1,\ 2) , B=(4,\ 6) . Wektor \vec{AB} : \vec{AB} = [\,4-1,\ \ 6-2\,] = [3,\ 4] Długość: \vec{AB} = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9+16} = \sqrt{25} = 5 Mnożenie przez skalar: 2\vec{AB}=[6,\ 8] , a (-1)\vec{AB}=[-3,\ -4]=\vec{BA} .

🔒 Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Przesunięcie punktu o wektor

Przesunięcie punktu P=(x,\ y) o wektor \vec{u}=[a,\ b] daje nowy punkt — dodajesz współrzędne wektora do współrzędnych punktu: P'=P+\vec{u}=(x+a,\ \ y+b) Przykład. Punkt P=(2,\ -1) przesunięty o \vec{u}=[3,\ 5] : P'=(2+3,\ -1+5)=(5,\ 4) .

🔒 Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Typowe pułapki i błędy

- \vec{AB} liczone jako A-B . Wektor to koniec minus początek; zła kolejność daje wektor przeciwny \vec{BA}=-\vec{AB} .

🔒 Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Jak to wygląda na maturze?

Na rozszerzeniu wektory pojawiają się przy środku odcinka, przesunięciu figury o wektor, badaniu współliniowości trzech punktów (czy \vec{AB} i \vec{AC} są współliniowe) oraz w zadaniach z parametrem. Schemat działania: zapisz współrzędne → policz wektory …

🔒 Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Kluczowe pojęcia

Wektor [x, y]

Para liczb opisująca przesunięcie: x w poziomie, y w pionie. To NIE punkt, lecz kierunek wraz z długością.

Wektor AB z punktów

AB = [x_B − x_A, y_B − y_A] — współrzędne końca minus współrzędne początku. AB ≠ BA, bo BA = −AB.

Długość wektora

|AB| = √((x_B − x_A)² + (y_B − y_A)²) — pierwiastek z sumy kwadratów różnic współrzędnych.

Mnożenie przez skalar

k·[u1, u2] = [k·u1, k·u2]; zmienia długość k razy, a dla k < 0 odwraca zwrot wektora.

Współliniowość wektorów

u i v są współliniowe (równoległe), gdy istnieje k takie, że v = k·u; równoważnie u1·v2 − u2·v1 = 0.

Materiały ZPE

6 materiały
Źródła:MEN Podstawa programowa 2018: Matematyka PRCKE Informator maturalny: matematyka PRCKE arkusze maturalne — matematyka PRZPE: Matematyka