W złożonej stereometrii nie chodzi o pamiętanie większej liczby wzorów, tylko o rozbicie bryły na proste części. Najpierw identyfikujesz bryły składowe, potem liczysz brakujące długości z przekrojów, a dopiero na końcu objętości i pola.

Na maturze rozszerzonej częściej dostajesz sytuację mieszaną: walec ze stożkiem, kula wpisana w walec, bryła po odcięciu fragmentu albo zadanie z podobieństwem. To lekcja o zadaniach wieloetapowych, gdzie najpierw wybierasz metodę, a nie podstawiasz do wzoru.
Poziom: rozszerzenie (lekcja spinająca dział).
Słownictwo
Złożone zadanie rozwiązujesz jak układankę: (1) rozpoznaj części bryły, (2) znajdź przekrój pokazujący brakujące długości, (3) policz , (4) dodaj albo odejmij objętości/pola.
Najpierw ustal, czy dana część jest dodana, wycięta czy niewidoczna na zewnątrz. Powierzchnie styku dwóch brył zwykle nie należą do pola zewnętrznego.
| Sytuacja | Najczęstszy przekrój | Narzędzie |
|---|---|---|
| stożek | trójkąt prostokątny (po połowie) | Pitagoras, trygonometria |
| walec | prostokąt | pole, przekątna, Pitagoras |
| kula z bryłą | koło przez środek | średnica, promień, Pitagoras |
| bryły podobne | te same kształty w innej skali | , , |

Co zauważyć: Objętość: co zostaje w bryle (dodaj albo odejmij). Pole: tylko powierzchnie widoczne z zewnątrz — styki pomiń.
Objętość czy pole zewnętrzne — co liczę?
| Objętość | Pole zewnętrzne | |
|---|---|---|
| Pytanie | co zostaje w bryle | co widać z zewnątrz |
| Sklejenie brył | dodaj objętości | dodaj pola, ale pomiń styk |
| Wycięcie | odejmij objętość wycięcia | policz powierzchnię odsłoniętą |
Typ A — suma brył: (np. walec półkula, prostopadłościan ostrosłup).
Typ B — różnica brył: (np. walec z wyciętym stożkiem).
Typ C — bryły podobne (skala ): długości , pola , objętości .
Półkula — trzy wzory, które najczęściej się mylą:
to połowa objętości kuli, a czasza (sama powierzchnia zakrzywiona) to połowa pola kuli ; dodając kołową podstawę dostajesz . W bryłach sklejonych czasza jest widoczna, a kołowa podstawa półkuli zwykle jest powierzchnią styku — wtedy jej nie liczysz.
1. Wypisz dane i podkreśl, czego szukasz .
Przykład
Przykład 1 (różnica — walec minus stożek). Do walca o r=4 , H=10 wpisano stożek o tej samej podstawie i wysokości.
Przykład
- Dodawanie zamiast odejmowania. Gdy jedna bryła jest wycięta , odejmujesz jej objętość.
Punktowane są etapy : poprawny rysunek/zależność, obliczenie brakującego wymiaru, wybór wzoru, wynik. Nie musisz od razu widzieć całego rozwiązania — rozbij na małe kroki.
Bryła złożona
Bryła utworzona z kilku prostszych brył, np. walca i stożka.
Przekrój osiowy
Przekrój pokazujący oś bryły obrotowej i najważniejsze długości.
Powierzchnia zewnętrzna
Ta część powierzchni bryły, którą naprawdę widać z zewnątrz.
Bryły podobne
Bryły o tym samym kształcie, ale innych rozmiarach.
Skala objętości
Jeśli długości zmieniają się k razy, objętości zmieniają się k³ razy.
Skala pól
Jeśli długości zmieniają się k razy, pola zmieniają się k² razy.
Materiały ZPE
4 materiałyPowtórka do matury
Ten temat na maturze