Dwudziestolecie: grupy poetyckie, Leśmian i Czechowicz

Dwudziestolecie międzywojenne zaczyna się dla Polski w 1918 roku. Po ponad stu latach zaborów państwo wraca na mapę. To brzmi jak happy end, ale dla literatury jest raczej początek bardzo intensywnego pytania: co teraz? Skoro nie trzeba już pisać wyłącznie ku pokrzepieniu serc, to czym ma być poezja, proza i teatr w wolnym kraju?

Wyobraź sobie, że przez długi czas cała kultura żyła pod hasłem: „musimy przetrwać”. Nagle pojawia się wolność, miasto, kino, radio, gazety, sport, reklamy, pociągi, nowe obyczaje. Literatura może zejść z pomnika i wejść na ulicę. Poeta nie musi już udawać narodowego kapłana. Może pisać o tramwaju, tłumie, kawiarni, codzienności, zakochaniu, absurdzie, języku, ciele, śmiechu albo lęku przed przyszłością.

Dwudziestolecie to moment, w którym literatura pyta: czy po odzyskaniu niepodległości można wreszcie żyć normalnie — i czy ta normalność w ogóle jest możliwa?

Uporządkujmy pojęcia: Skamander i Awangarda Krakowska to grupy i programy poetyckie, katastrofizm to nurt/postawa (nie grupa), a Leśmian to osobna poetyka, trudna do przypisania jakiejkolwiek grupie.

Skamandryci to grupa, którą najczęściej poznajesz w szkole: Julian Tuwim, Jan Lechoń, Antoni Słonimski, Kazimierz Wierzyński i Jarosław Iwaszkiewicz. Ich program można uprościć tak: mniej patosu, więcej życia. Poezja nie musi zawsze stać na baczność przed historią. Może mówić o ulicy, emocji, ciele, śmiechu i rytmie miasta.

Awangarda Krakowska idzie w inną stronę. Dla niej nowoczesność to nie tylko temat, ale też forma. Wiersz ma być zwięzły, zaprojektowany, oparty na skrócie i metaforze. Hasło „miasto, masa, maszyna” dobrze pokazuje fascynację tym, co techniczne i zbiorowe. Najważniejszym poetą grupy jest Julian Przyboś, a teoretykiem i autorem tego hasła — Tadeusz Peiper.

Katastrofiści czują, że pod powierzchnią nowoczesności narasta zagrożenie. Z dzisiejszej perspektywy wiemy, że II wojna światowa nadejdzie naprawdę, ale oni nie piszą reportażu z przyszłości. Raczej pokazują atmosferę lęku, napięcia i rozpadu wartości.