Gospodarka wodna roślin — osmoza, transpiracja, sole
Jak roślina pobiera wodę przez włośniki, transportuje ją w drewnie dzięki transpiracji i selektywnie pobiera jony mineralne.
Po tej lekcji będziesz umieć
Wyjaśnić pobieranie wody przez włośniki
osmoza, potencjał wody
Odróżnić osmozę od transportu jonów
woda vs sole mineralne
Wyjaśnić transpirację
napęd + chłodzenie
Opisać siłę ssącą transpiracji
ruch wody ku górze
Wskazać rolę kohezji i adhezji
ciągłość słupa wody
Przewidzieć wpływ warunków na transpirację
warunek → mechanizm → skutek
Po co Ci gospodarka wodna roślin?
Woda wchodzi przez korzeń, płynie w drewnie do liści i ucieka przez aparaty szparkowe. CKE rzadko pyta o samą definicję — zwykle daje doświadczenie z warunkami (wilgotność, temperatura, zasolenie) i oczekuje mechanizmu.
Droga wody przez roślinę
Gleba → włośniki
Kora pierwotna → walec osiowy
Drewno (ksylem) w łodydze
Liść
Aparat szparkowy → atmosfera
Osmoza — pierwszy krok pobierania wody
:idea OSMOZA to ruch WODY przez błonę półprzepuszczalną do miejsca o niższym POTENCJALE WODY (zwykle wyższym stężeniu substancji rozpuszczonych). Komórki włośnikowe mają zwykle większe stężenie substancji niż roztwór glebowy → woda napływa do korzenia.
Sole mineralne nie wchodzą osmozą
:warn OSMOZA dotyczy WODY, a NIE jonów mineralnych. Część jonów wchodzi biernie zgodnie z gradientem, ale wiele ważnych jonów pobieranych jest przez białka transportujące — często AKTYWNIE, wbrew gradientowi, z użyciem ATP.
Drewno — transport ku górze
Drewno (ksylem) :: Przewodzi WODĘ i sole mineralne, od korzeni ku górze. :: woda + sole ↑ Łyko (floem) :: Przewodzi ASYMILATY (produkty fotosyntezy).
Transpiracja i siła ssąca liści
Transpiracja to nie tylko strata wody — to ona napędza transport . (blue) Napęd transportu :: Parowanie z liści wytwarza siłę ssącą podciągającą wodę.
Aparaty szparkowe — kompromis
Otwarte szparki :: CO₂ wchodzi (fotosynteza), ale WODA ucieka (transpiracja). Zamknięte szparki :: Mniejsza utrata wody, ale ograniczony dopływ CO₂ → mniej fotosyntezy.
Jak CKE może o to zapytać?
(amber) Wilgotność :: Suche powietrze → większy gradient pary → więcej transpiracji. :: wilgotność (red) Temperatura/wiatr :: Ciepło i wiatr zwykle zwiększają transpirację.
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
:rule W warunkach [X] transpiracja [rośnie / spada], ponieważ [mechanizm — gradient pary / potencjał wody], co powoduje [skutek]. Transpiracja wzrośnie, ponieważ w suchym i ciepłym powietrzu rośnie różnica stężenia pary wodnej między wnętrzem liścia a otoc…
Sprawdź się przed odpowiedzią
Czy napisałeś, że OSMOZA dotyczy wody, a nie jonów mineralnych? Czy przy jonach ująłeś transport aktywny / ATP?
Sprawdź, czy umiesz wyjaśnić drogę wody przez roślinę
sub :: Przećwicz osmozę, włośniki, drewno, transpirację, siłę ssącą, kohezję, adhezję i transport jonów. sprawdzian :: Szybki test: osmoza vs jony, transpiracja, siła ssąca.
Mini-zadanie w stylu CKE
Roślinę przeniesiono z wilgotnego powietrza do suchego i ciepłego pomieszczenia. Polecenie: Wyjaśnij, jak zmieni się transpiracja.
Najczęstsze pułapki CKE
Osmoza dotyczy soli mineralnych. :: Osmoza dotyczy ruchu WODY przez błonę.
Powtórka w 30 sekund
Woda :: osmoza (bez ATP) Jony :: transportery, często ATP Drewno :: woda + sole ↑ Transpiracja :: napęd + chłodzenie Słup wody :: kohezja + adhezja
Materiały ZPE
5 materiałyW tej lekcji
Teoria
Zadanie
Źródła