Reakcje roślin na bodźce — tropizmy i nastie
Jak roślina reaguje na światło, grawitację, wodę, dotyk i substancje chemiczne oraz jak odróżnić reakcję zależną od kierunku bodźca od nastii.
Po tej lekcji będziesz umieć
Odróżnić tropizm od nastii
kierunek bodźca decyduje
Rozpoznać rodzaje tropizmów
foto/geo/hydro/tigmo/chemo
Wyjaśnić fototropizm pędu
mechanizm auksynowy
Odróżnić tropizm dodatni od ujemnego
w stronę / od bodźca
Wyjaśnić rolę turgoru w nastiach
ruch turgorowy
Pisać odpowiedzi mechanistyczne
bodziec → kierunek → mechanizm
Rośliny się nie przemieszczają, ale reagują
Rośliny nie chodzą, ale ich organy mogą rosnąć lub poruszać się w odpowiedzi na bodźce. Dwa główne typy reakcji to tropizmy i nastie.
Zapamiętaj
Najważniejsze zdanie tej lekcji: TROPIZM zależy od KIERUNKU bodźca, NASTIA nie zależy od kierunku bodźca. Zanim odpowiesz, zapytaj: czy kierunek reakcji zależy od kierunku bodźca?
Tropizm vs nastia
Tropizm
Reakcja KIERUNKOWA — organ rośnie w stronę bodźca lub od niego; zwykle ruch WZROSTOWY (wolniejszy).
kierunek zależy
Nastia
Reakcja NIEkierunkowa — kierunek ruchu wynika z budowy organu, nie z kierunku bodźca; często ruch TURGOROWY (szybki, odwracalny).
kierunek nie zależy
Tropizmy — reakcje kierunkowe
(green) Fototropizm :: bodziec = ŚWIATŁO (pęd rośnie ku światłu). :: światło (slate) Geotropizm/grawitropizm :: bodziec = GRAWITACJA (korzeń w dół, pęd w górę).
Fototropizm pędu — klasyk CKE
Jednostronne światło :: bodziec pada z jednej strony Nierównomierne auksyny :: gromadzą się po stronie ZACIENIONEJ Silniejsze wydłużanie :: komórki po stronie zacienionej rosną szybciej Wygięcie ku światłu :: pęd wygina się — fototropizm DODATNI ⚠️ Nie pisz…
Geotropizm — pęd w górę, korzeń w dół
Korzeń :: Geotropizm DODATNI — rośnie zgodnie z grawitacją (w dół) → woda + kotwiczenie. Pęd :: Geotropizm UJEMNY — rośnie przeciwnie do grawitacji (w górę) → liście ku światłu.
Nastie — ruch nie zależy od kierunku bodźca
(red) Mimoza :: Składanie liści po dotknięciu — z DOWOLNEJ strony reakcja jest taka sama. :: dotyk (amber) Kwiaty :: Otwieranie/zamykanie w reakcji na światło lub temperaturę.
Ruchy turgorowe
:idea W wielu nastiach organ porusza się dzięki zmianom TURGORU: komórki zyskują lub tracą wodę (przez zmiany przepływu jonów), zmienia się ciśnienie w komórkach → organ się porusza. Takie ruchy bywają szybkie i odwracalne — w przeciwieństwie do wolnych ru…
Jak nie pomylić tropizmu z nastią?
:rule Zadaj JEDNO pytanie: czy kierunek reakcji zależy od kierunku bodźca? TAK, zależy :: to TROPIZM (dodatni w stronę / ujemny od bodźca).
Jak CKE może o to zapytać?
(green) Opis doświadczenia :: Jednostronne światło, obrót rośliny, dotyk. :: eksperyment (blue) Nazwa reakcji :: Foto/geo/hydro/tigmo/chemotropizm lub nastia.
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
:rule Jest to [reakcja], ponieważ [kierunek zależy / nie zależy od bodźca]. Mechanizm polega na [nierówny wzrost komórek / zmiana turgoru].
Sprawdź się przed odpowiedzią
Czy sprawdziłeś, czy kierunek reakcji zależy od kierunku bodźca? Czy nazwałeś bodziec (światło, grawitacja, woda, dotyk, chemia)?
Sprawdź, czy umiesz odróżnić tropizm od nastii
sub :: Przećwicz fototropizm, geotropizm, hydrotropizm, tigmotropizm, chemotropizm, nastie, turgor i rolę auksyn. sprawdzian :: Szybki test: klasyfikacja reakcji + mechanizm.
Mini-zadanie w stylu CKE
Roślinę oświetlono jednostronnie. Po kilku dniach pęd wygiął się w stronę źródła światła.
Najczęstsze pułapki CKE
Tropizm i nastia to to samo. :: Tropizm zależy od kierunku bodźca, nastia nie.
Powtórka w 30 sekund
Tropizm :: kierunek zależy od bodźca Nastia :: kierunek NIE zależy Fototropizm :: pęd ku światłu (auksyny) Geotropizm :: korzeń w dół, pęd w górę Nastie :: często turgor
Materiały ZPE
3 materiałyW tej lekcji
Teoria
Zadanie
Źródła