Fitohormony — auksyny, cytokininy, gibereliny, ABA
Jak auksyny, cytokininy, gibereliny, etylen i ABA regulują wzrost, kiełkowanie, dojrzewanie, reakcję na suszę i różnicowanie tkanek.
Po tej lekcji będziesz umieć
Wyjaśnić, czym są fitohormony
regulatory w małych stężeniach
Połączyć hormon z efektem
nie sama nazwa
Wyjaśnić fototropizm i dominację wierzchołkową
mechanizm auksyn
Opisać gibereliny, etylen i ABA
kiełkowanie, dojrzewanie, susza
Wyjaśnić rolę cytokinin
podziały, hodowle tkankowe
Pisać odpowiedzi mechanistyczne
hormon → efekt → mechanizm
Fitohormony — roślina też ma system regulacji
Roślina nie ma mózgu ani nerwów, ale nie działa chaotycznie. Fitohormony to związki działające w bardzo małych stężeniach, które regulują procesy życiowe. Mogą działać w miejscu powstania albo po transporcie do innej części rośliny.
Uwaga
Fitohormony to NIE odpowiedniki hormonów zwierzęcych 1:1. Ich działanie silnie zależy od TKANKI, STĘŻENIA i RELACJI z innymi regulatorami. Ten sam hormon może dać różne efekty w różnych organach.
Najważniejsze fitohormony w jednej mapie
Auksyny
Wydłużanie komórek, fototropizm, dominacja wierzchołkowa (wysokie stężenie może hamować, zwł. korzeni).
wzrost + kierunek
Cytokininy
Podziały komórkowe, opóźnianie starzenia; powstają m.in. w korzeniach.
podziały
Gibereliny
Kiełkowanie, wydłużanie pędu/międzywęźli, przełamywanie spoczynku nasion.
kiełkowanie
Etylen
GAZOWY hormon — dojrzewanie owoców, opadanie liści.
dojrzewanie
ABA
Spoczynek nasion/pąków, hamowanie wzrostu, zamykanie szparek (susza).
stres/hamowanie
Auksyny: fototropizm i dominacja wierzchołkowa
(green) Fototropizm :: Przy świetle z boku auksyny gromadzą się po ZACIENIONEJ stronie → silniejsze wydłużanie → pęd wygina się KU ŚWIATŁU. :: nierówny wzrost (blue) Dominacja wierzchołkowa :: Pąk wierzchołkowy (źródło auksyn) HAMUJE pąki boczne; po jego u…
Przycinanie roślin — klasyczne zadanie CKE
:key Przycinanie działa, bo USUWA źródło sygnału hamującego. Pąk wierzchołkowy wytwarza auksyny hamujące pąki boczne; po jego ścięciu hamowanie maleje, więc pędy boczne rosną intensywniej.
Gibereliny i ABA — kiełkowanie kontra spoczynek
Gibereliny :: Pobudzają syntezę enzymów rozkładających substancje zapasowe → kiełkowanie; przełamują spoczynek nasion. ABA :: Utrzymuje spoczynek nasion i pąków, hamuje wzrost, zamyka aparaty szparkowe przy suszy.
Etylen — gazowy hormon dojrzewania
:idea ETYLEN jest GAZOWYM fitohormonem związanym z dojrzewaniem owoców i opadaniem liści. Jako gaz może dotrzeć do sąsiednich owoców — dlatego dojrzewający owoc może PRZYSPIESZAĆ dojrzewanie innych („jedno jabłko psuje resztę").
Cytokininy i hodowle tkankowe
:rule W hodowli tkankowej o efekcie decyduje PROPORCJA hormonów, nie sama obecność jednego. Przewaga auksyn :: sprzyja tworzeniu KORZENI.
Jak CKE pyta o fitohormony?
(green) Fototropizm / przycinanie :: Wyjaśnij mechanizm auksyn (nierówny wzrost / hamowanie). :: auksyny (amber) Kiełkowanie :: Gibereliny vs ABA.
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
:rule [Fitohormon] powoduje [efekt], ponieważ [mechanizm komórkowy/fizjologiczny], co prowadzi do [skutek dla rośliny]. Pąk wierzchołkowy był źródłem auksyn hamujących rozwój pąków bocznych.
Sprawdź się przed odpowiedzią
Czy podałeś EFEKT hormonu, a nie tylko jego nazwę? Czy przy auksynach opisałeś mechanizm (nierówny wzrost / hamowanie pąków)?
Sprawdź, czy umiesz połączyć fitohormon z efektem
sub :: Przećwicz auksyny, dominację wierzchołkową, fototropizm, cytokininy, gibereliny, etylen, ABA i hodowle tkankowe. sprawdzian :: Szybki test: hormon → efekt → mechanizm.
Mini-zadanie w stylu CKE
U rośliny usunięto pąk wierzchołkowy. Po pewnym czasie zaczęły silniej rozwijać się pąki boczne.
Najczęstsze pułapki CKE
Fitohormon działa tylko w miejscu powstania. :: Może działać lokalnie lub po transporcie.
Powtórka w 30 sekund
Auksyny :: fototropizm, dominacja Cytokininy :: podziały, hodowle Gibereliny :: kiełkowanie Etylen :: dojrzewanie (gaz) ABA :: spoczynek, susza
Materiały ZPE
4 materiałyW tej lekcji
Teoria
- 2Fitohormony — roślina też ma system regulacji
- 3Najważniejsze fitohormony w jednej mapie
- 4Auksyny: fototropizm i dominacja wierzchołkowa
- 5Przycinanie roślin — klasyczne zadanie CKE
- 6Gibereliny i ABA — kiełkowanie kontra spoczynek
- 7Etylen — gazowy hormon dojrzewania
- 8Cytokininy i hodowle tkankowe
- 9Jak CKE pyta o fitohormony?
Zadanie
Źródła