Strategie rozrodcze zwierząt i gametogeneza
Rozmnażanie płciowe zwiększa zmienność genetyczną, a bezpłciowe pozwala szybko zwiększyć liczbę osobników. Gametogeneza przez mejozę tworzy haploidalne gamety (2n → n), a diploidalność (2n) wraca dopiero po zapłodnieniu.
Po tej lekcji będziesz umieć
Odróżnić rozmnażanie bezpłciowe od płciowego
gamety i zmienność
Porównać strategie rozrodu
koszt, opieka, przeżywalność
Wyjaśnić rolę mejozy w gametogenezie
2n → n → 2n
Powiązać crossing-over z zmiennością
nowe kombinacje alleli
Po co Ci to na maturze?
Rozmnażanie to NIE lista definicji — to zestaw KOMPROMISÓW: szybkość vs zmienność, liczba potomstwa vs opieka, ryzyko środowiska vs ochrona zarodka. CKE pyta o uzasadnienie: dlaczego dana strategia się opłaca i jak wpływa na przeżywalność lub zmienność.
Strategie rozrodu — cztery niezależne osie
Bezpłciowe
Bez gamet — potomstwo podobne do rodzica. Szybkie i tanie; MAŁA zmienność. Dobre w STABILNYM środowisku.
szybkość
Płciowe
Z udziałem gamet i rekombinacji. Kosztowniejsze, ale ZWIĘKSZA zmienność genetyczną potomstwa.
zmienność
Uwaga
Nie mieszaj osi porównania! To ODDZIELNE kryteria: (1) bezpłciowe/płciowe — czy są gamety; (2) zapłodnienie zewnętrzne/wewnętrzne — gdzie łączą się gamety; (3) jajorodność/żyworodność — gdzie rozwija się zarodek; (4) dużo potomstwa/duża opieka — przeżywalność. Np. jajorodność ≠ zapłodnienie zewnętrzne.
Zapłodnienie zewnętrzne vs wewnętrzne
Zewnętrzne :: Gamety uwalniane do ŚRODOWISKA — zwykle DUŻO gamet, bo wiele ginie. Wymaga wody/wilgoci (gamety wysychają).
Gdzie rozwija się zarodek?
(amber) Jajorodność :: Jaja rozwijają się POZA ciałem matki — mniejszy koszt „ciąży", ale zależność od ochrony jaj i środowiska. :: jaja (teal) Jajożyworodność :: Jaja rozwijają się w ciele matki, ale zarodek odżywia się z jaja.
Gametogeneza: 2n → n → 2n
Komórka 2n :: diploidalna komórka wyjściowa Mejoza :: redukuje liczbę chromosomów z 2n do n → powstają gamety HAPLOIDALNE Gamety n :: plemnik (n) i komórka jajowa (n) Zapłodnienie :: n + n → zygota 2n — diploidalność WRACA dopiero teraz :key Gamety są HAPLO…
Skąd zmienność gamet?
:idea Zmienność gamet wynika z dwóch źródeł w mejozie: (1) CROSSING-OVER — wymiana fragmentów chromatyd chromosomów HOMOLOGICZNYCH (nie „tworzenie nowych chromosomów"); (2) LOSOWA SEGREGACJA — chromosomy homologiczne rozchodzą się do gamet niezależnie. Dzi…
Spermatogeneza vs oogeneza
Spermatogeneza :: Powstaje WIELE małych, ruchliwych plemników. :: liczba + ruch Oogeneza :: Powstaje zwykle JEDNA duża komórka jajowa (+ ciałka kierunkowe, które zanikają) — z zapasem dla zarodka.
Jak CKE pyta o rozmnażanie?
(green) Płciowe vs bezpłciowe :: Dlaczego płciowe zwiększa zmienność. :: zmienność (blue) Zewnętrzne vs wewnętrzne :: Kierunek: dużo gamet + woda vs ochrona.
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
:rule NIE: „rozmnażanie płciowe jest lepsze, bo jest crossing-over". TAK: „rozmnażanie płciowe zwiększa zmienność, bo gamety powstają w mejozie z crossing-over i losową segregacją, więc potomstwo ma nowe kombinacje alleli — to może zwiększać szanse przetrw…
Sprawdź się przed odpowiedzią
Czy to rozmnażanie płciowe (gamety+zmienność) czy bezpłciowe (szybko, mała zmienność)? Gdzie łączą się gamety (zewnętrzne/wewnętrzne) i czego to wymaga?
Porównaj strategię przez koszt, ryzyko i przeżywalność
sub :: Na maturze nie pisz tylko definicji — pokaż liczbę potomstwa, zmienność, koszt energetyczny, opiekę i zależność od środowiska. sprawdzian :: Szybki test: strategie, zapłodnienie, mejoza, gametogeneza.
Mini-zadanie w stylu CKE
U pewnego gatunku zapłodnienie zachodzi poza ciałem samicy, a samica składa bardzo dużą liczbę jaj do wody. Polecenie: Wyjaśnij, dlaczego taka strategia jest związana z dużą liczbą gamet i środowiskiem wodnym.
Najczęstsze pułapki CKE
Rozmnażanie płciowe zawsze daje więcej potomstwa. :: Często MNIEJ, ale bardziej zróżnicowanego genetycznie.
Powtórka w 30 sekund
Bezpłciowe :: szybko, mała zmienność Płciowe :: gamety, większa zmienność Zewnętrzne/wewnętrzne :: woda+dużo gamet / ochrona Jajorodność/żyworodność :: koszt vs ochrona zarodka Gamety :: haploidalne (2n po zapłodnieniu) Zmienność :: crossing-over + losowa s…
Materiały ZPE
4 materiałyW tej lekcji
Teoria
Zadanie
Źródła