Układ rozrodczy człowieka — cykl i zapłodnienie
Układ rozrodczy działa rytmem regulowanym przez FSH, LH, estrogeny i progesteron: FSH pobudza dojrzewanie pęcherzyka, wyrzut LH wyzwala owulację, a progesteron z ciałka żółtego utrzymuje endometrium. Zapłodnienie zachodzi najczęściej w jajowodzie.
Po tej lekcji będziesz umieć
Odróżnić funkcje męskiego i żeńskiego układu rozrodczego
plemniki vs komórka jajowa
Powiązać hormony z etapami cyklu
FSH, LH, estrogeny, progesteron
Rozdzielić cykl jajnikowy i maciczny
dwa sprzężone procesy
Wskazać, gdzie zachodzi zapłodnienie
jajowód, nie macica
Po co Ci to na maturze?
Układ rozrodczy to NIE osobne hasła anatomiczne — to jeden regulowany system: hormony sterują jajnikiem i macicą jednocześnie. CKE daje wykres FSH/LH/estrogenów/progesteronu i pyta: który hormon co uruchamia, gdzie zachodzi zapłodnienie, co dzieje się z endometrium.
Męski i żeński układ rozrodczy
Męski
Produkuje PLEMNIKI (w JĄDRACH) i hormony płciowe. Nasieniowód TRANSPORTUJE plemniki (nie produkuje).
plemniki
Żeński
Produkuje KOMÓRKI JAJOWE, umożliwia zapłodnienie, rozwój zarodka i poród.
komórka jajowa
Trzy poziomy cyklu — hormony, jajnik, macica
Hormony :: FSH i LH z przysadki + estrogeny i progesteron z jajnika Cykl jajnikowy :: pęcherzyk dojrzewa → owulacja → ciałko żółte Cykl maciczny :: miesiączka → odbudowa endometrium → faza wydzielnicza → złuszczenie Synchronizacja :: to jeden proces — zmian…
Rola hormonów — kto co uruchamia
FSH :: Pobudza DOJRZEWANIE pęcherzyka jajnikowego (NIE wywołuje owulacji). :: pęcherzyk LH :: Wyrzut LH WYZWALA OWULACJĘ i sprzyja powstaniu ciałka żółtego.
Owulacja i miesiączka — mechanizm
Dodatnie sprzężenie :: wysokie estrogeny przed owulacją pobudzają podwzgórze/przysadkę Wyrzut LH :: gwałtowny wzrost LH → pęknięcie pęcherzyka → uwolnienie komórki jajowej Bez zapłodnienia :: ciałko żółte zanika → spada progesteron i estrogeny Miesiączka ::…
Zapłodnienie — najczęściej w jajowodzie
Owulacja :: komórka jajowa trafia do jajowodu Zapłodnienie :: plemnik + komórka jajowa łączą się w JAJOWODZIE → powstaje ZYGOTA (2n) Podziały :: zygota dzieli się mitotycznie, przesuwając się w stronę macicy Implantacja :: zarodek zagnieżdża się w endometri…
Jak CKE pyta o układ rozrodczy?
(blue) Wykres hormonów :: Rozpoznaj owulację po wyrzucie LH. :: interpretacja (green) FSH vs LH :: Dojrzewanie pęcherzyka vs owulacja.
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
:rule NIE: „progesteron jest hormonem ciąży". TAK: „progesteron z ciałka żółtego utrzymuje i przygotowuje endometrium, dlatego spadek jego stężenia prowadzi do złuszczenia błony śluzowej macicy, jeśli nie doszło do utrzymania ciąży".
Sprawdź się przed odpowiedzią
Który hormon i z jakiego źródła (przysadka? jajnik?
Połącz hormon z etapem cyklu
sub :: Na maturze sprawdzaj: hormon, jego źródło, strukturę docelową i skutek dla jajnika albo endometrium. sprawdzian :: Szybki test: FSH/LH, estrogeny/progesteron, owulacja, zapłodnienie.
Mini-zadanie w stylu CKE
U kobiety w drugiej połowie cyklu doszło do zahamowania czynności ciałka żółtego. Polecenie: Wyjaśnij, jak może to wpłynąć na endometrium.
Najczęstsze pułapki CKE
FSH wywołuje owulację. :: Owulację wywołuje wyrzut LH; FSH pobudza dojrzewanie pęcherzyka.
Powtórka w 30 sekund
FSH :: dojrzewanie pęcherzyka LH :: wyrzut → owulacja + ciałko żółte Estrogeny :: odbudowa endometrium Progesteron :: utrzymuje endometrium Miesiączka :: spadek hormonów → złuszczenie Zapłodnienie :: w jajowodzie (≠ implantacja)
Materiały ZPE
4 materiałyW tej lekcji
Teoria
Zadanie
Źródła