NexTutor
Dział BIO.3.2Składniki odżywcze, witaminy i bilans energetyczny
BIO.3.2.3

Składniki odżywcze, witaminy i bilans energetyczny

Dieta dostarcza energii, budulca i regulatorów: węglowodany, lipidy, białka, witaminy, sole mineralne i woda pełnią różne funkcje w organizmie.

Składniki odżywczeWitaminy i sole mineralneBilans energetycznyCKE: składnik → skutek niedoboru⏱ ~40 min
⏱ ~40 min
Składniki odżywcze, witaminy i bilans energetyczny
1

Po tej lekcji będziesz umieć

1

Odróżnić makroskładniki od witamin i soli

klasyfikacja

2

Wyjaśnić funkcje węglowodanów/lipidów/białek

energia/budowa/regulacja

3

Rozpoznać skutki niedoboru witamin i minerałów

składnik → objaw

4

Zinterpretować bilans energetyczny

ilość ≠ jakość

2

Po co Ci to na maturze?

Dieta to NIE tylko kalorie. Dostarcza trzech rzeczy: ENERGIĘ, BUDULEC i REGULATORY. CKE pyta o objawy niedoboru, tabele żywieniowe i bilans energetyczny — zawsze łącząc składnik → funkcję → skutek.

Prowadź myśl: składnik → funkcja → mechanizm → skutek niedoboru/nadmiaru.
3

Makroskładniki — energia i budowa

Węglowodany

SZYBKA energia (glukoza → ATP); glikogen = zapas w wątrobie i mięśniach.

energia

Lipidy

Zapas energii + budowa BŁON (fosfolipidy) + wchłanianie witamin A,D,E,K.

energia + błony

Białka

Głównie BUDULEC i funkcje: enzymy, przeciwciała, transport, mięśnie.

budulec

Uwaga

BIAŁKA NIE są głównym paliwem — mogą dać energię, ale ich rola to budowa i regulacja. TŁUSZCZE NIE są „zawsze złe" — magazynują energię, budują błony i umożliwiają wchłanianie A,D,E,K.

4

Witaminy — regulacja, nie energia

:key WITAMINY NIE dostarczają energii (nie mają kalorii). Działają jako regulatory, kofaktory i składniki procesów.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
5

Składnik → funkcja → skutek niedoboru

Żelazo (Fe) :: składnik HEMOGLOBINY → transport tlenu; niedobór → ANEMIA, męczliwość. :: tlen Wapń + wit.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
6

Sole mineralne i woda

Sód i potas (Na/K) :: przewodzenie impulsów nerwowych, gospodarka wodna. Jod (I) :: składnik hormonów TARCZYCY.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
7

Bilans energetyczny — ilość, nie jakość

:idea BILANS ENERGETYCZNY = energia dostarczona − energia wydatkowana → nadwyżka / równowaga / deficyt → zmiana zapasów (masa ciała). Zależy od wieku, płci, masy, aktywności i stanu fizjologicznego (PPM/CPM).

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
8

Jak CKE pyta o żywienie?

(blue) Objaw niedoboru :: Połącz składnik z procesem i skutkiem. :: składnik→objaw (green) Witaminy :: Odróżnij A,D,E,K od B,C.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
9

Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?

:rule NIE: „żelazo jest zdrowe". TAK: „żelazo jest składnikiem hemoglobiny, dlatego jego niedobór zmniejsza transport tlenu i powoduje szybsze zmęczenie".

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
10

Sprawdź się przed odpowiedzią

Czy przypisałeś składnik do funkcji (energia / budowa / regulacja)? Czy przy witaminach napisałeś, że NIE dają energii?

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
11

Połącz składnik z funkcją i skutkiem niedoboru

sub :: Na maturze nie wystarczy napisać, że składnik jest „ważny" — trzeba wskazać proces, w którym uczestniczy, i konsekwencję jego braku. sprawdzian :: Szybki test: makroskładniki, witaminy, minerały, bilans.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
12

Mini-zadanie w stylu CKE

U ucznia stwierdzono obniżone stężenie hemoglobiny i szybkie męczenie się podczas wysiłku. Dieta zawierała mało produktów bogatych w żelazo.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
13

Najczęstsze pułapki CKE

Witaminy dostarczają dużo energii. :: Witaminy REGULUJĄ procesy, nie są paliwem.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
14

Powtórka w 30 sekund

Węglowodany :: szybka energia Lipidy :: energia + błony + ADEK Białka :: budulec + funkcje Witaminy :: regulacja (nie energia) Bilans :: ilość ≠ jakość diety

Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Materiały ZPE

4 materiały
Źródła:MEN Podstawa programowa biologii — zakres rozszerzonyCKE Informator maturalny: biologiaZPE: Fizjologia zwierząt i człowieka