NexTutor
Dział BIO.3.7Neuron i synapsa — impuls nerwowy i neuroprzekaźniki
BIO.3.7.1

Neuron i synapsa — impuls nerwowy i neuroprzekaźniki

Neuron przewodzi informację jako impuls elektryczny (depolaryzacja Na⁺, repolaryzacja K⁺), a synapsa chemiczna zamienia go na sygnał chemiczny: Ca²⁺ uwalnia neuroprzekaźnik, który działa na receptor błony postsynaptycznej.

Neuron i synapsaDepolaryzacja Na⁺ / repolaryzacja K⁺Przewodzenie skokoweCKE: impuls → neuroprzekaźnik → receptor⏱ ~45 min
⏱ ~45 min
Neuron i synapsa: impuls nerwowy i neuroprzekaźniki
1

Po tej lekcji będziesz umieć

1

Opisać budowę neuronu i kierunek informacji

dendryty → akson → synapsa

2

Wyjaśnić depolaryzację i repolaryzację

Na+ do środka, K+ na zewnątrz

3

Wyjaśnić przewodzenie skokowe

mielina + przewężenia Ranviera

4

Opisać synapsę chemiczną

impuls → neuroprzekaźnik → receptor

2

Po co Ci to na maturze?

Impuls nerwowy to NIE „substancja płynąca w neuronie" — to FALA zmian potencjału elektrycznego błony. A synapsa zamienia sygnał elektryczny na chemiczny. CKE daje schemat neuronu, wykres potencjału albo opis toksyny i pyta o mechanizm.

Prowadź myśl: bodziec → zmiana błony → impuls → synapsa → odpowiedź komórki.
3

Budowa neuronu i kierunek informacji

1

Dendryty

ODBIERAJĄ sygnały od innych komórek
2

Ciało komórki

integruje informacje; tu może powstać impuls
3

Akson

PRZEWODZI impuls od ciała komórki (często w osłonce mielinowej)
4

Zakończenia synaptyczne

PRZEKAZUJĄ sygnał dalej przez synapsę

Uwaga

Impuls nerwowy ≠ neuroprzekaźnik. Impuls to zmiana potencjału błony wzdłuż neuronu. Neuroprzekaźnik to cząsteczka chemiczna działająca w synapsie. Nie myl też dendrytów (odbierają) z aksonem (przewodzi).

4

Potencjał spoczynkowy — neuron „naładowany"

:idea W spoczynku jony Na⁺ i K⁺ są nierówno rozłożone po obu stronach błony, a wnętrze neuronu jest bardziej UJEMNE niż otoczenie. To potencjał spoczynkowy — neuron jest „gotowy do wystrzału".

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
5

Depolaryzacja i repolaryzacja — pilnuj kierunku jonów

Depolaryzacja :: Bodziec progowy → otwierają się kanały Na⁺ → Na⁺ NAPŁYWA do neuronu → wnętrze staje się dodatnie. :: Na⁺ do środka Repolaryzacja :: Kanały Na⁺ się zamykają, otwierają się kanały K⁺ → K⁺ WYPŁYWA z neuronu → powrót do spoczynku.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
6

Przewodzenie ciągłe vs skokowe

Bez mieliny (ciągłe) :: Depolaryzacja pobudza kolejny odcinek błony — fala przesuwa się powoli, odcinek po odcinku. Z mieliną (skokowe) :: Osłonka mielinowa izoluje akson; depolaryzacja zachodzi głównie w przewężeniach Ranviera → impuls „przeskakuje" → SZY…

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
7

Synapsa chemiczna — elektryka na chemię i z powrotem

Impuls dociera :: potencjał czynnościowy dochodzi do zakończenia aksonu Napływ Ca²⁺ :: otwierają się kanały wapniowe, Ca²⁺ wchodzi do zakończenia Uwolnienie :: pęcherzyki synaptyczne uwalniają neuroprzekaźnik do szczeliny Receptor :: neuroprzekaźnik dyfundu…

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
8

Usuwanie neuroprzekaźnika — bez tego sygnał trwałby wiecznie

:rule Po zadziałaniu neuroprzekaźnik MUSI zostać usunięty ze szczeliny: przez rozkład enzymatyczny, wychwyt zwrotny lub dyfuzję. Inaczej receptory byłyby pobudzane bez końca.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
9

Jak CKE pyta o neuron i synapsę?

(blue) Schemat neuronu :: Wskaż dendryty, ciało, akson, zakończenia i kierunek. :: budowa (amber) Wykres potencjału :: Rozpoznaj depolaryzację (Na⁺) i repolaryzację (K⁺).

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
10

Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?

:rule NIE: „układ nerwowy przestanie działać". TAK: „blokada receptora uniemożliwia związanie neuroprzekaźnika, więc nie powstaje potencjał postsynaptyczny i sygnał nie zostaje przekazany".

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
11

Sprawdź się przed odpowiedzią

Czy problem dotyczy AKSONU (impuls) czy SYNAPSY (przekazanie)? Jaki jon i w którą stronę: Na⁺ do środka (depolaryzacja), K⁺ na zewnątrz (repolaryzacja)?

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
12

Prześledź drogę informacji od dendrytu do synapsy

sub :: Na maturze połącz strukturę z mechanizmem: dendryty odbierają, akson przewodzi, Na⁺/K⁺ zmieniają potencjał, neuroprzekaźnik działa na receptor. sprawdzian :: Szybki test: neuron, depolaryzacja, synapsa, neuroprzekaźnik.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
13

Mini-zadanie w stylu CKE

Substancja X blokuje receptory dla neuroprzekaźnika na błonie postsynaptycznej. Impuls dociera prawidłowo do zakończenia aksonu, a neuroprzekaźnik zostaje uwolniony do szczeliny synaptycznej.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
14

Najczęstsze pułapki CKE

Impuls nerwowy to substancja płynąca w neuronie. :: To fala zmian potencjału elektrycznego błony.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
15

Powtórka w 30 sekund

Kierunek :: dendryty → ciało → akson → synapsa Impuls :: zmiana potencjału błony Depolaryzacja :: Na⁺ do środka Repolaryzacja :: K⁺ na zewnątrz Mielina :: przewodzenie skokowe (szybsze) Synapsa :: Ca²⁺ → neuroprzekaźnik → receptor

Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Materiały ZPE

4 materiały
Źródła:MEN Podstawa programowa biologii — zakres rozszerzonyCKE Informator maturalny: biologiaZPE: Układ nerwowy człowieka