Transkrypcja i obróbka potranskrypcyjna
Transkrypcja przepisuje informację z nici matrycowej DNA na komplementarne RNA (z uracylem zamiast tyminy) — nie tworzy białka. U eukariontów pre-mRNA dojrzewa: dostaje czapeczkę 5′, ogon poli-A i traci introny podczas splicingu.
Po tej lekcji będziesz umieć
Odróżnić transkrypcję od translacji
RNA vs białko
Odróżnić nić matrycową od kodującej
co przepisujesz
Zastosować komplementarność DNA→RNA
A-U, T-A, G-C, C-G
Opisać obróbkę pre-mRNA
czapeczka, poli-A, splicing
Po co Ci to na maturze?
Transkrypcja NIE tworzy białka — tworzy RNA. Białko powstaje dopiero w translacji. CKE daje sekwencję DNA i pyta o RNA, albo schemat genu z intronami i eksonami. Najczęstszy błąd: mylenie nici matrycowej, nici kodującej i RNA.
Transkrypcja — nić matrycowa → RNA
Promotor
Inicjacja
Elongacja
Terminacja
Zapamiętaj
Transkrypcję prowadzi POLIMERAZA RNA (nie DNA). Przepisywana jest nić MATRYCOWA; RNA jest do niej KOMPLEMENTARNE. W RNA zamiast tyminy występuje URACYL (A→U, T→A, G→C, C→G).
Matrycowa vs kodująca — klucz do sekwencji
Nić matrycowa :: Odczytywana przez polimerazę RNA; RNA jest do niej KOMPLEMENTARNE. :: komplementarne RNA Nić kodująca :: Ma sekwencję taką SAMĄ jak RNA, tylko z T zamiast U.
Obróbka pre-mRNA (tylko eukarionty)
Pre-mRNA :: pierwotny transkrypt u eukariontów (zawiera INTRONY i EKSONY) Czapeczka 5' :: dodana na początku — chroni RNA i pomaga rozpocząć translację Ogon poli-A :: dodany na końcu — zwiększa TRWAŁOŚĆ mRNA Splicing :: INTRONY są wycinane, EKSONY łączone →…
Prokarionty vs eukarionty
Prokarionty :: Brak jądra → transkrypcja w cytoplazmie; translacja może startować, ZANIM transkrypcja się skończy. Zwykle bez klasycznej obróbki pre-mRNA.
Jak CKE pyta o transkrypcję?
(blue) Przepisz sekwencję :: Matrycowa → RNA komplementarne; kodująca → T na U. :: sekwencja (green) Polimeraza/promotor :: Rola polimerazy RNA i promotora.
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
:rule NIE: „splicing robi białko". TAK: „splicing usuwa introny z pre-mRNA i łączy eksony, dzięki czemu powstaje dojrzałe mRNA, które może być matrycą w translacji".
Sprawdź się przed odpowiedzią
Czy pytanie dotyczy transkrypcji (RNA) czy translacji (białko)? Podano nić MATRYCOWĄ czy KODUJĄCĄ?
Oddziel transkrypcję od translacji
sub :: Na maturze sprawdzaj: nić matrycowa czy kodująca, DNA czy RNA, pre-mRNA czy dojrzałe mRNA, intron czy ekson. sprawdzian :: Szybki test: transkrypcja, promotor, splicing, introny/eksony.
Mini-zadanie w stylu CKE
W komórce eukariotycznej mutacja zaburzyła prawidłowe miejsce splicingowe między intronem a eksonem. Polecenie: Wyjaśnij, jak może to wpłynąć na powstające białko.
Najczęstsze pułapki CKE
Transkrypcja tworzy białko. :: Tworzy RNA; białko powstaje w TRANSLACJI.
Powtórka w 30 sekund
Transkrypcja :: DNA → RNA (nie białko) Polimeraza RNA :: syntetyzuje RNA Matrycowa :: RNA komplementarne; kodująca ≈ RNA (T→U) RNA :: uracyl zamiast tyminy Obróbka :: czapeczka 5' + poli-A + splicing Introny/eksony :: wycinane / zostają
Materiały ZPE
4 materiałyW tej lekcji
Teoria
Zadanie
Źródła