Różnorodność biologiczna — zagrożenia i ochrona
Bioróżnorodność to nie tylko liczba gatunków — obejmuje trzy poziomy: genetyczny (zmienność alleli, dająca zdolność adaptacji), gatunkowy (liczba gatunków I równomierność ich udziału) oraz ekosystemowy (zróżnicowanie siedlisk). Główne zagrożenia (fragmentacja siedlisk, nadmierna eksploatacja, gatunki inwazyjne, zanieczyszczenia, klimat) opisuj mechanizmem: zagrożenie → mechanizm biologiczny → skutek. Fragmentacja izoluje populacje → mniejszy przepływ genów → dryf i chów wsobny → spadek różnorodności genetycznej. Gatunek obcy nie zawsze jest inwazyjny (liczy się wpływ). Ochrona in situ chroni w naturalnym siedlisku, ex situ poza nim — ale nie zastępuje ochrony siedliska.
Po tej lekcji będziesz umieć
Wyjaśnić trzy poziomy bioróżnorodności
genetyczna/gatunkowa/ekosystemowa
Wskazać główne zagrożenia i ich mechanizmy
zagrożenie → mechanizm → skutek
Odróżnić ochronę in situ od ex situ
w siedlisku vs poza nim
Napisać odpowiedź o fragmentacji i małej populacji
dryf + chów wsobny
Po co Ci to na maturze?
To lekcja zamykająca ekologię — i CKE rzadko pyta tu o samą definicję. Częściej: „wyjaśnij, dlaczego fragmentacja siedlisk zagraża gatunkowi” albo „czemu mała populacja nie jest bezpieczna mimo ochrony”. Klucz to MECHANIZM biologiczny, nie hasło „człowiek niszczy przyrodę”.
Trzy poziomy bioróżnorodności
Genetyczna
Zmienność alleli i genotypów w populacji lub gatunku. Daje zdolność adaptacji do zmian środowiska.
różne allele
Gatunkowa
Liczba gatunków I równomierność ich udziału — nie tylko „ile”. Silna dominacja jednego = mniej zrównoważony układ.
liczba + udział
Ekosystemowa
Zróżnicowanie siedlisk i typów ekosystemów. Więcej siedlisk = więcej nisz dla gatunków.
różne siedliska
Uwaga
Bioróżnorodność to NIE tylko liczba gatunków. Obejmuje geny, gatunki i ekosystemy — a różnorodność gatunkowa to liczba gatunków ORAZ równomierność ich udziału.
Dlaczego różnorodność genetyczna jest ważna?
:key Populacja z dużą zmiennością genetyczną ma więcej wariantów, na które może działać dobór — łatwiej przystosowuje się do zmian środowiska (choroby, klimat). Mała populacja traci allele przez dryf i chów wsobny, więc jej zdolność adaptacji spada.
Najważniejsze zagrożenia bioróżnorodności
(red) Niszczenie i fragmentacja siedlisk :: Zabudowa, drogi, rolnictwo dzielą siedlisko na małe izolowane płaty. :: utrata i podział (amber) Nadmierna eksploatacja :: Połów, polowanie, pozyskiwanie szybsze niż odtwarzanie populacji — śmiertelność rozrodczość.
Fragmentacja siedlisk — mechanizm CKE
:rule Fragmentacja to nie tylko „mniej miejsca”. Pełny łańcuch: fragmentacja → izolacja populacji → mniejszy przepływ genów → silniejszy dryf i chów wsobny → spadek różnorodności genetycznej → większe ryzyko wymarcia.
Gatunki obce i inwazyjne
Gatunek OBCY :: Pochodzi spoza naturalnego zasięgu. Sam w sobie nie musi szkodzić.
Ochrona in situ i ex situ
In situ :: Ochrona gatunku i ekosystemu W miejscu naturalnego występowania — parki narodowe, rezerwaty, ochrona i odtwarzanie siedlisk. :: w siedlisku Ex situ :: Ochrona POZA naturalnym siedliskiem — banki nasion/genów, ogrody botaniczne i zoologiczne, hod…
Jak CKE pyta o ten dział?
(blue) Poziom różnorodności :: Genetyczna, gatunkowa czy ekosystemowa? :: rozpoznaj (red) Fragmentacja / mała populacja :: Dlaczego zagraża?
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
:rule Nie pisz „bioróżnorodność spada przez człowieka”. Nazwij zagrożenie, mechanizm biologiczny i skutek: zagrożenie X → mechanizm → skutek dla populacji / gatunku / ekosystemu.
Mini-zadanie w stylu CKE
W wyniku budowy drogi jeden duży kompleks leśny podzielono na kilka małych płatów. Populacje pewnego ssaka zaczęły żyć w izolacji, a po kilku pokoleniach stwierdzono spadek liczby alleli w każdej lokalnej populacji.
Sprawdź się przed odpowiedzią
Który POZIOM różnorodności opisujesz: genetyczny, gatunkowy czy ekosystemowy? Czy nazywasz zagrożenie, MECHANIZM i skutek (nie tylko „człowiek niszczy”)?
Najczęstsze pułapki CKE
Bioróżnorodność to tylko liczba gatunków. :: Obejmuje geny, gatunki i ekosystemy.
Powtórka w 30 sekund
Poziomy :: genetyczna + gatunkowa + ekosystemowa Genetyczna :: zmienność alleli → zdolność adaptacji Zagrożenia :: fragmentacja / eksploatacja / inwazje / zanieczyszczenia / klimat Fragmentacja :: izolacja → mniej przepływu genów → dryf → spadek zmienności …
Sprawdź, czy umiesz wyjaśnić mechanizm zagrożenia
sub :: Przećwicz fragmentację siedlisk, gatunki inwazyjne, małe populacje oraz ochronę in situ i ex situ. sprawdzian :: Szybki test: poziom różnorodności + mechanizm zagrożenia + typ ochrony.
Materiały ZPE
4 materiałyPowtórka do matury
Ten temat na maturze
W tej lekcji
Teoria
Zadanie
Źródła