NexTutor
Dział BIO.M.9Ewolucja na maturze — drzewa filogenetyczne, obliczenia
BIO.M.9.1

Ewolucja na maturze — drzewa filogenetyczne, obliczenia

Naucz się czytać drzewa filogenetyczne, rozpoznawać dowody ewolucji i wyciągać wnioski z danych populacyjnych oraz molekularnych.

Ewolucja CKEDrzewa i dowodyPopulacje i obliczeniaDobór naturalny⏱ ~45 min
⏱ ~45 min
Ewolucja na maturze — drzewa filogenetyczne, obliczenia
1

Po tej lekcji będziesz umieć

1

Wyjaśnić ewolucję jako zmianę częstości alleli w populacji

podstawa

2

Odczytać drzewo filogenetyczne: węzeł, gałąź, grupa siostrzana

filogeneza

3

Odróżnić homologię, analogię, konwergencję i dywergencję

dowody

4

Wnioskować o pokrewieństwie z danych molekularnych

dane molekularne

5

Wykonać proste obliczenie częstości alleli (Hardy-Weinberg)

obliczenia

2

Po co Ci ewolucja na maturze?

Ewolucjonizm na maturze rzadko polega na recytowaniu biografii Darwina. Częściej dostajesz drzewo filogenetyczne, tabelę cech, dane populacyjne albo wynik badań molekularnych — i masz wyciągnąć wniosek.

Ewolucja to zmiana częstości cech dziedzicznych (alleli) w populacji w kolejnych pokoleniach — nie „celowe doskonalenie się" organizmu.

To zdanie ratuje wiele punktów. „Organizm przystosował się, bo chciał przeżyć" brzmi nienaukowo — dobór nie działa przez intencję.

3

Główna zasada: ewoluuje populacja, nie osobnik

Zapamiętaj

Ewoluuje POPULACJA w kolejnych pokoleniach. Pojedynczy osobnik się nie „przystosowuje z woli" — po prostu ma cechę korzystną albo nie.

Zawsze pytaj: czy zadanie mówi o osobniku, czy o populacji? Dobór działa na fenotypy osobników, ale zmienia CZĘSTOŚCI alleli w populacji.
4

Dobór naturalny jako mechanizm

Zmienność dziedziczna :: w populacji są osobniki różniące się cechami Różna przeżywalność i rozród :: osobnik z cechą korzystną w danym środowisku częściej zostawia potomstwo Dziedziczenie :: korzystne allele są przekazywane potomstwu Skutek :: częstość kor…

Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Słownictwo

Drzewo filogenetyczne krok po kroku

Drzewo pokazuje pokrewieństwo ewolucyjne. Nie czytaj go jak drabiny „od gorszego do lepszego" — to mapa rozgałęzień.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
6

Jak czytać węzły i grupy siostrzane

:warn Dwa organizmy narysowane OBOK siebie na końcu drzewa nie muszą być najbliżej spokrewnione. Liczy się najbliższy wspólny WĘZEŁ, nie odległość na kartce.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
7

Dowody ewolucji: bezpośrednie i pośrednie

CKE pyta o dowody nie jako suchą listę, tylko przez dane: sekwencje DNA, budowę kończyn, skamieniałości, narządy szczątkowe. Dowody bezpośrednie :: Skamieniałości i formy przejściowe — ślady dawnych organizmów.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
8

Homologia, analogia, konwergencja, dywergencja

Homologia :: wspólne pochodzenie struktury (kończyna kręgowców — ten sam plan budowy, różne funkcje) Analogia :: podobna funkcja, INNE pochodzenie (skrzydło owada i ptaka) Konwergencja :: niezależne upodobnienie w podobnym środowisku (kształt ciała rekina i…

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
9

Dane molekularne i podobieństwo sekwencji

Im większe podobieństwo sekwencji DNA lub białka, tym zwykle bliższe pokrewieństwo — bo od rozdzielenia linii nagromadziło się mniej różnic. :rule W odpowiedzi pisz „większe podobieństwo SUGERUJE/WSKAZUJE na bliższe pokrewieństwo" — nie absolutyzuj.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
10

Obliczenia: Hardy-Weinberg w wersji CKE

W zadaniach populacyjnych częstości alleli i genotypów liczysz z równania Hardy'ego-Weinberga. Zaczynasz od tego, co widać — fenotypu recesywnego.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
11

Jak odpowiadać, żeby dostać punkt?

To jest dobór naturalny. :: Osobniki z tą cechą częściej przeżywały i przekazywały allele, więc jej częstość w populacji wzrosła.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
12

Częste błędy

Ewoluuje pojedynczy osobnik. :: Ewoluuje populacja w kolejnych pokoleniach.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
13

Mini-zadanie CKE-style

:key W populacji spełniającej założenia Hardy'ego-Weinberga 16% osobników ma fenotyp recesywny aa. Oblicz częstość allelu recesywnego a i dominującego A.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
14

Powtórka w 30 sekund

:idea Ewoluuje populacja, nie osobnik. Dobór zmienia częstości alleli.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość
15

Sprawdź, czy umiesz wnioskować ewolucyjnie

sub :: Przećwicz drzewa filogenetyczne, dobór naturalny, homologię, konwergencję i podstawowe obliczenia populacyjne. sprawdzian :: Szybki test: drzewa, dowody, dobór i obliczenia częstości alleli.

Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Materiały ZPE

4 materiały
Źródła:MEN Podstawa programowa: Biologia zakres rozszerzonyCKE Informator maturalny: biologiaCKE arkusze maturalne: biologiaZPE: Ewolucjonizm