Orzeł Biały — godło Polski

Według legendy praojciec Polaków, Lech, ujrzał podczas wędrówki białego orła na tle czerwonego, zachodzącego słońca. Uznał to za znak i w tym miejscu założył gród — Gniezno, czyli „gniazdo”. Choć to tylko piękna opowieść, a nie fakt historyczny, do dziś tłumaczy symbolicznie pochodzenie godła i jego barw.

Orzeł jako godło całego Królestwa Polskiego pojawił się pod koniec XIII wieku. Przełomem była koronacja Przemysła II w 1295 roku — na jego majestatycznej pieczęci umieszczono białego orła w koronie, a wokół napis głoszący, że „sam Bóg zwrócił zwycięskie znaki Polakom”. Od tej chwili orzeł stał się herbem odnowionego Królestwa, wspólnym dla kolejnych władców.

Godło honorowali następcy Przemysła — Wacław II, Władysław Łokietek, a zwłaszcza Kazimierz Wielki, z którego czasów pochodzi jeden z najpiękniejszych średniowiecznych wizerunków, tzw. Orzeł Kazimierzowski. Orzeł Biały nie był „prywatnym” herbem króla, lecz znakiem państwa — dlatego nosił go każdy koronowany władca.

Po zawarciu unii z Litwą i za panowania Jagiellonów obok Orła Białego pojawiła się litewska Pogoń — jeździec z mieczem. Odtąd herby Korony i Wielkiego Księstwa często zestawiano razem, symbolizując wspólne państwo obojga narodów.

Władcy z obcych rodów umieszczali na piersi Orła swój herb rodowy. Za Wazów był to Snopek, za saskich Wettynów — herb Saksonii. Orzeł pozostawał godłem państwa, a dodany herb wskazywał panującą dynastię.

Po rozbiorach Polska zniknęła z map, a Orzeł Biały stał się symbolem zakazanym i zarazem znakiem nadziei na niepodległość. Powracał na sztandarach powstań narodowych, przypominając, że państwo — choć wymazane — wciąż żyje w narodzie.

Po odzyskaniu niepodległości ustalono jednolity wygląd godła. Obowiązujący wzór opracował w 1927 roku profesor Zygmunt Kamiński — to jego biały orzeł w koronie stał się herbem odrodzonego państwa.

W czasach Polski Ludowej z godła usunięto koronę, uznaną przez ówczesne władze za symbol „pański”. Przez kilka dekad orzeł widniał więc bez tego elementu — co samo w sobie stało się znakiem epoki.

Wraz z przemianami ustrojowymi Orłowi przywrócono koronę. Obowiązujący dziś wzór, wprowadzony ustawą z 1990 roku, nawiązuje do orła przedwojennego z pewnymi zmianami autorstwa Andrzeja Heidricha. Korona wróciła jako symbol suwerenności odrodzonej Rzeczypospolitej.

Biel orła i czerwień pola to barwy narodowe Polski. Godło jest chronione prawem — jego wygląd i użycie określa konstytucja oraz odrębna ustawa. To znak zastrzeżony, otaczany szczególnym szacunkiem.