Leszek

Leszek Czarny (ok. 1241–1288) był księciem krakowskim, jednym z najbardziej energicznych władców doby rozbicia dzielnicowego. Waleczny obrońca kraju i zwolennik miast, mógł stać się twórcą zjednoczonej Polski — zabrakło mu jednak następcy i czasu.

Pochodził z kujawskiej linii Piastów; jego przyrodnim bratem był późniejszy zjednoczyciel Polski, Władysław Łokietek. Przydomek „Czarny” zawdzięczał najpewniej ciemnym włosom — określenie to pojawiło się w kronikach już wkrótce po jego śmierci.

Po śmierci bezpotomnego Bolesława Wstydliwego w 1279 roku Leszek objął Kraków. Skupił w swoim ręku rozległe ziemie — panował nad największym terytorium spośród wszystkich ówczesnych książąt dzielnicowych, co czyniło go najpotężniejszym z Piastów.

Jego panowanie wypełniły wojny obronne. Odpierał najazdy bałtyjskich Jaćwingów, Litwinów i Rusinów, odnosząc m.in. zwycięstwo pod Łopiennikiem. Największym zagrożeniem pozostawali jednak Tatarzy, którzy na przełomie 1287 i 1288 roku ponownie spustoszyli Małopolskę.

Tym razem jednak najeźdźcy nie zdobyli miast. Leszek zawczasu zadbał o ich obronność — wznoszenie murów i umocnień pozwoliło mieszczanom odeprzeć Tatarów. Była to nowość w polskiej sztuce obronnej i jeden z trwałych efektów jego rządów.

Książę konsekwentnie wspierał miasta i rozwój gospodarczy, zyskując wierne poparcie mieszczan — zwłaszcza w Krakowie. Naraziło mu się to jednak możnowładztwu, które dwukrotnie podniosło bunt. W decydującej chwili to właśnie mieszczanie dochowali władcy wierności, pomagając mu utrzymać władzę.

Życie prywatne Leszka naznaczył głośny skandal — jego żona Gryfina publicznie oskarżyła go o niemoc, a małżeństwo pozostało bezdzietne. Gdy książę zmarł w 1288 roku, nie zostawił następcy, co wywołało walkę o Kraków. Leszek Czarny pozostał w pamięci jako zdolny i waleczny władca, który utorował drogę do zjednoczenia — choć sam go nie dokończył.