Władysław I

Władysław I Łokietek (ok. 1260–1333) to władca, który po blisko dwóch wiekach rozbicia dzielnicowego na nowo zjednoczył Polskę i przywrócił jej koronę królewską. Był ojcem Kazimierza Wielkiego.

Jego przydomek — „Łokietek” — wziął się od niskiego wzrostu; „łokieć” to dawna miara długości. Ale za drobną posturą krył się władca o żelaznej woli, którego nazywano „tym, który się nie poddawał”. Wielokrotnie tracił władzę, tułał się na wygnaniu i za każdym razem wracał.

Droga do zjednoczenia była długa i mozolna. Krok po kroku Łokietek opanowywał kolejne dzielnice — Małopolskę, Wielkopolskę, Kujawy — łamiąc opór możnych i rywali. Musiał też stłumić bunt niemieckiego mieszczaństwa Krakowa pod wodzą wójta Alberta (1311–1312).

Zwieńczeniem jego wysiłków była koronacja. 20 stycznia 1320 roku Łokietek został ukoronowany na króla Polski — i była to pierwsza koronacja na Wawelu, który odtąd stał się miejscem koronacji polskich królów. Symbolicznie zakończyła ona epokę rozbicia dzielnicowego.

Cieniem na jego panowaniu położył się konflikt z zakonem krzyżackim. Już w 1308 roku Krzyżacy podstępem zagarnęli Pomorze Gdańskie. Łokietek próbował odzyskać je na drodze prawa — doprowadził do procesu przed sądem papieskim i wygrał, ale Zakon zlekceważył wyrok i Pomorza nie oddał.

Spór przerodził się w wojnę. W 1331 roku pod Płowcami wojska Łokietka stoczyły z Krzyżakami krwawą bitwę. Choć jej wynik nie był rozstrzygający, przełamała ona mit niezwyciężonego Zakonu i pokazała, że z Krzyżakami można walczyć.

Łokietek zmarł w 1333 roku i spoczął na Wawelu. Zostawił zjednoczone, odbudowane królestwo synowi, Kazimierzowi Wielkiemu, który dokończył jego dzieło. Uparty, niezłomny i pełen determinacji, Władysław Łokietek pozostał symbolem odrodzenia polskiej państwowości.