NexTutor
Dział MAT.3.1Równania trygonometryczne — metody rozwiązywania

Równania trygonometryczne — metody rozwiązywania

Klasa 3RozszerzenieRównania trygonometryczneArgument i przedział

Równania trygonometryczne rozwiązujesz przez znalezienie kąta podstawowego, a potem dopisanie wszystkich rozwiązań w danym przedziale albo ogólnie z okresem. Najczęstszy błąd to podanie jednego kąta, gdy w jednym pełnym obrocie są dwa rozwiązania.

⏱ ~31 min
Równania trygonometryczne — kąt podstawowy, ćwiartki, jeden okres

Po co Ci ten temat?

Równania trygonometryczne wyglądają groźnie, bo mają xx pod sinusem albo cosinusem, ale większość ma powtarzalny schemat: znajdź kąt podstawowy, ustal ćwiartki, wypisz wszystkie rozwiązania. Łatwo stracić punkt przez brak drugiego rozwiązania albo pomylenie przedziału — dlatego liczy się procedura, nie intuicja. (To temat rozszerzenia.)

Słownictwo

Najważniejsza idea w prostych słowach

Funkcje trygonometryczne są okresowe: sin\sin i cos\cos mają okres 2π2\pi, a tg\operatorname{tg} okres π\pi. Dlatego równanie ma zwykle nieskończenie wiele rozwiązań — zapisujemy je z parametrem kZk\in\mathbb{Z} (jeśli x0x0 to kąt podstawowy):

sinx=a:x=x0+2kπ  lub  x=πx0+2kπ,kZ\sin x=a:\quad x=x0+2k\pi\ \ \text{lub}\ \ x=\pi-x0+2k\pi,\qquad k\in\mathbb{Z} cosx=a:x=x0+2kπ  lub  x=x0+2kπ,kZ\cos x=a:\quad x=x0+2k\pi\ \ \text{lub}\ \ x=-x0+2k\pi,\qquad k\in\mathbb{Z} tgx=a:x=x0+kπ,kZ(dziedzina: xπ2+kπ)\operatorname{tg}x=a:\quad x=x0+k\pi,\qquad k\in\mathbb{Z}\quad(\text{dziedzina: } x\neq\tfrac{\pi}{2}+k\pi)

Warunek istnienia: a[1,1]a\in[-1,1] dla sinx=a\sin x=a i cosx=a\cos x=a (poza tym brak rozwiązań); aRa\in\mathbb{R} dla tgx=a\operatorname{tg}x=a. Np. cosx=32\cos x=\tfrac32 nie ma rozwiązań, bo 32>1\tfrac32>1.

Rozwiązania ogólne vs w przedziale. Zapis z kZk\in\mathbb{Z} (np. x=π4+kπx=\tfrac{\pi}{4}+k\pi) to wszystkie rozwiązania w R\mathbb{R}. Gdy zadanie ma przedział (np. [0,2π)[0,2\pi)), na końcu wybierasz te kk, dla których xx mieści się w zakresie.

Wizualizacja· Gdzie funkcja ma dany znak?
Okrąg jednostkowy z ćwiartkami i znakami sin, cos, tg
Rozwiązania wybierasz przez znak funkcji w ćwiartkach: sin>0 w I i II, cos>0 w I i IV, tg>0 w I i III.

Co zauważyć: Znak prawej strony równania wskazuje ćwiartki, w których szukasz rozwiązań.

Najczęstsze kąty podstawowe:

RównanieKąt podstawowy
sinx=12\sin x=\tfrac12π6\tfrac{\pi}{6}
sinx=22\sin x=\tfrac{\sqrt2}{2}π4\tfrac{\pi}{4}
sinx=32\sin x=\tfrac{\sqrt3}{2}π3\tfrac{\pi}{3}
cosx=12\cos x=\tfrac12π3\tfrac{\pi}{3}
cosx=22\cos x=\tfrac{\sqrt2}{2}π4\tfrac{\pi}{4}
cosx=32\cos x=\tfrac{\sqrt3}{2}π6\tfrac{\pi}{6}

Algorytm rozwiązywania zadań krok po kroku

Infografika

Równanie trygonometryczne — krok po kroku

1

Rozpoznaj typ i sprawdź warunek

sin/cos: a należy do [−1 • 1]; tg: a dowolne (i x≠π/2+kπ)

2

Znajdź kąt podstawowy x₀

z tabeli wartości 30° • 45° • 60°

3

Ustal ćwiartki po znaku

dwie gałęzie dla sin/cos • jedna dla tg

4

Argument 2x, 3x, x−α? rozwiąż dla argumentu

dopiero potem wyznacz x

5

Dopisz okres

+2kπ (sin • cos) lub +kπ (tg) • zawsze k∈ℤ

6

Przedział? odfiltruj rozwiązania

wybierz k dające x w zakresie

ExamTip. Najpierw rozwiązuję równanie dla argumentu funkcji, dopiero potem wyznaczam xx. Na maturze PR najczęściej tracisz punkty przez zgubienie drugiej gałęzi rozwiązania albo zły przedział — zaznacz rozwiązania na osi lub okręgu.

Przykład

Przykład rozwiązany

Przykład 1 ( \sin x=\tfrac{\sqrt3}{2} , x\in[0,2\pi) ). Kąt podstawowy \tfrac{\pi}{3} ; sinus dodatni w I i II ćwiartce: x=\tfrac{\pi}{3}\quad\text{lub}\quad x=\pi-\tfrac{\pi}{3}=\tfrac{2\pi}{3} Przykład 2 ( \cos x=-\tfrac12 , x\in[0,2\pi) ).

🔒 Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Przykład

Pełny przykład maturalny — argument $3x$ i przedział

Rozwiąż 2\sin(3x)=\sqrt3 w przedziale [0,2\pi) . Najpierw \sin(3x)=\tfrac{\sqrt3}{2} ; kąt podstawowy \tfrac{\pi}{3} , sinus dodatni w I i II ćwiartce, więc dla argumentu 3x : 3x=\tfrac{\pi}{3}+2k\pi\quad\text{lub}\quad 3x=\tfrac{2\pi}{3}+2k\pi x=\tfrac{\p…

🔒 Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Przykład

Typowe pułapki i błędy

- Tylko jedno rozwiązanie. W [0,2\pi) \sin / \cos mają zwykle dwa rozwiązania (dwie ćwiartki).

🔒 Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Jak to wygląda na maturze?

Na maturze równania trygonometryczne są krótkie, ale wymagają dokładności. CKE sprawdza: wartości dla 30^\circ,45^\circ,60^\circ , rozpoznanie ćwiartek, okres, pracę z przedziałem i argument typu 2x albo \tfrac{x}{2} .

🔒 Zaloguj się, aby zobaczyć całość

Kluczowe pojęcia

Równanie trygonometryczne

Równanie, w którym niewiadoma występuje pod funkcją trygonometryczną, np. sin x=1/2.

Rozwiązanie w przedziale

Lista wartości x, które spełniają równanie i mieszczą się w podanym zakresie.

Rozwiązanie ogólne

Zapis wszystkich rozwiązań z użyciem okresu i liczby całkowitej k, np. x=π/6+2kπ.

Okres funkcji

Odstęp, po którym wartości funkcji się powtarzają; dla sin i cos to 2π, dla tg to π.

Kąt podstawowy

Znany kąt z tabeli wartości, od którego zaczynasz szukanie rozwiązań.

Materiały ZPE

3 materiały
Źródła:MEN Podstawa programowa 2018: Matematyka PPCKE Informator maturalny: matematyka PPCKE arkusze maturalne — matematyka PPZPE: Matematyka