Graniastosłup to bryła z dwiema równoległymi podstawami i ścianami bocznymi. W zadaniach najpierw rozpoznajesz podstawę, potem liczysz jej pole, wysokość bryły i dopiero na końcu objętość albo pole całkowite.

Graniastosłupy to jedne z najczęstszych brył w szkole i na maturze. Sześcian i prostopadłościan są najłatwiejsze, ale szybko pojawiają się graniastosłupy trójkątne, sześciokątne, przekroje i zadania łączące geometrię płaską z przestrzenną.
Poziom: część wspólna PP/PR; wzory są bazowe, przekroje i zależności z kilkoma danymi — rozszerzone.
Słownictwo
W graniastosłupie liczą się trzy rzeczy: jaka figura jest podstawą, jaka jest wysokość bryły i co liczysz (objętość, pole, przekrój).
| Symbol | Znaczenie |
|---|---|
| pole jednej podstawy | |
| wysokość graniastosłupa (bryły) | |
| pole powierzchni bocznej | |
| pole powierzchni całkowitej | |
| objętość |

Co zauważyć: To nie są te same wielkości: pole podstawy, wysokość, pole boczne, pole całkowite i objętość liczymy osobno.
Kiedy wolno użyć ? Tylko dla graniastosłupa prostego — wtedy każda ściana boczna jest prostokątem, więc pole boczne to obwód podstawy razy wysokość . W graniastosłupie pochyłym ściany boczne są równoległobokami i tego wzoru nie wolno stosować wprost. Zawsze natomiast działa — dla każdego graniastosłupa.

Co zauważyć: Prosty → ściany boczne to prostokąty (P_b=O_p·H). Pochyły → ściany boczne to równoległoboki. H to wysokość bryły, a nie długość krawędzi bocznej.
Słownictwo
Cztery różne „wysokości" i krawędzie — nie myl ich:
| Odcinek | Co to jest | Gdzie leży |
|---|---|---|
| wysokość podstawy | wysokość figury w podstawie (np. trójkąta) | w płaskiej podstawie |
| wysokość ściany bocznej | wysokość ściany (przy polu bocznym) | na ścianie bocznej |
| wysokość bryły | odległość między podstawami | pionowo, między podstawami |
| krawędź boczna | odcinek łączący wierzchołki podstaw | wzdłuż boku bryły |
W graniastosłupie prostym wysokość bryły równa się długości krawędzi bocznej; w pochyłym — nie.
1. Naszkicuj bryłę lub siatkę.
Przykład
Przykład 1 (objętość, podstawa trójkątna). Podstawa to trójkąt prostokątny o przyprostokątnych 6 i 8 ; H=10 .
Przykład
- V=abc dla każdego graniastosłupa. Tylko prostopadłościan; inaczej V=P p\cdot H .
Dostajesz rysunek bryły i kilka danych. Typowe polecenia: oblicz objętość; pole całkowite; długość przekątnej graniastosłupa; pole przekroju; brakującą krawędź z objętości albo pola.
Graniastosłup
Bryła z dwiema równoległymi i przystającymi podstawami oraz ścianami bocznymi.
Podstawa graniastosłupa
Figura, która występuje dwa razy: na dole i na górze bryły.
Wysokość graniastosłupa
Odległość między płaszczyznami podstaw; w graniastosłupie prostym zwykle jest krawędzią boczną.
Objętość
Miara tego, ile przestrzeni zajmuje bryła; dla graniastosłupa V=Pp·H.
Pole powierzchni całkowitej
Suma pól wszystkich ścian bryły: dwóch podstaw i ścian bocznych.
Przekrój bryły
Figura płaska powstała po przecięciu bryły płaszczyzną.
Materiały ZPE
5 materiałyWzory w tablicach
Powiązane wzory maturalne
Powtórka do matury
Ten temat na maturze