Bolesław II

Bolesław II Śmiały, zwany też Szczodrym (ok. 1042–1081/1082), to trzeci koronowany król Polski i jeden z najbardziej dramatycznych władców w naszej historii. Ambitny i waleczny, na nowo wyniósł Polskę do rangi królestwa — a skończył jako wygnaniec.

Był synem Kazimierza Odnowiciela. Obejmując rządy, odziedziczył państwo dopiero co odbudowane po głębokim kryzysie. Bolesław marzył, by przywrócić Polsce potęgę z czasów swojego pradziada, Bolesława Chrobrego — i przez większość panowania prowadził aktywną, wojowniczą politykę.

Mieszał się w sprawy sąsiadów — Czech, Węgier i Rusi. Podobnie jak Chrobry, w 1069 roku wyprawił się na Kijów i osadził tam swojego protegowanego. Jego śmiałe kampanie przyniosły mu przydomek „Śmiały”, a hojność wobec rycerstwa i Kościoła — „Szczodry”.

Zwieńczeniem jego potęgi była koronacja. 25 grudnia 1076 roku w Gnieźnie Bolesław został ukoronowany na króla — po raz pierwszy od niemal pół wieku Polska znów miała króla. Udało się to dzięki wielkiemu sporowi papiestwa z cesarstwem: Bolesław poparł papieża Grzegorza VII, a ten w zamian zgodził się na koronację.

Jego panowanie przerwał najsłynniejszy konflikt króla z biskupem w polskiej historii. Bolesław popadł w spór z biskupem krakowskim Stanisławem i w 1079 roku skazał go na śmierć — okrutną, przez poćwiartowanie.

Przyczyny tego dramatu do dziś budzą spory historyków. Tradycja kościelna widzi w Stanisławie męczennika, który sprzeciwił się okrucieństwu króla. Wielu badaczy uważa jednak, że konflikt miał charakter polityczny — biskup mógł stać na czele możnowładczej opozycji przeciw silnej władzy króla. Jedno jest pewne: skazanie biskupa okazało się dla Bolesława katastrofą.

Śmierć Stanisława wywołała bunt możnych. Bolesław musiał uciekać z kraju — schronił się na Węgrzech, gdzie wkrótce zginął w niejasnych okolicznościach (1081 lub 1082). Biskup Stanisław został z czasem świętym i patronem Polski, a nad Bolesławem zaciążyła „czarna legenda”. Pozostał postacią tragiczną — władcą wielkich ambicji, którego zgubił jeden dramatyczny czyn.