Kazimierz I

Kazimierz I Odnowiciel (1016–1058) to książę, który dosłownie uratował Polskę przed rozpadem. Objął władzę w państwie leżącym w gruzach — i mozolnie odbudował je niemal od podstaw, na co wskazuje jego przydomek.

Był synem Mieszka II i Rychezy, niemieckiej księżniczki spokrewnionej z cesarskim rodem. Gdy jego ojciec zmarł w 1034 roku, młody Kazimierz odziedziczył kraj pogrążony w chaosie — osłabiony wojnami, buntami możnych i tzw. reakcją pogańską.

Próby umocnienia władzy napotkały opór wielmożów i doprowadziły do wygnania księcia z kraju. Schronił się najpierw na Węgrzech, a potem w Niemczech. Wtedy nastąpiła katastrofa: w 1038 roku czeski książę Brzetysław najechał bezbronną Wielkopolskę, złupił Gniezno i Poznań, wywożąc nawet relikwie św. Wojciecha. Państwo Piastów praktycznie przestało istnieć.

Kazimierz zdołał jednak wrócić. Pomogli mu matka i cesarz Henryk III, który dał mu wsparcie finansowe i oddział niemieckich rycerzy. Ta pomoc miała swoją cenę — powrót do władzy oznaczał uznanie zwierzchności cesarza.

Po powrocie książę stanął przed ogromnym zadaniem. Ponieważ Wielkopolska ze zniszczonym Gnieznem leżała w ruinie, przeniósł główną siedzibę władzy do ocalałego Krakowa — który odtąd na stulecia stał się stolicą Polski.

Krok po kroku Kazimierz scalał rozpadające się państwo. Odzyskał zbuntowane Mazowsze, gdzie władzę zagarnął możny Masław, oraz walczył o Śląsk i Pomorze. Odbudował administrację i struktury Kościoła, a wojsko zaczął utrzymywać, nadając rycerzom ziemię w zamian za służbę — co zapoczątkowało nowy porządek społeczny.

Warto obalić popularny mit: Kazimierza nazywano czasem „Mnichem”, bo w młodości pobierał nauki w klasztorze. To jednak późna i błędna tradycja — nigdy nie był przeznaczony do stanu duchownego. Zmarł w 1058 roku, po latach cierpliwej odbudowy. Choć rządził tylko jako książę, a nie król, w pełni zasłużył na przydomek Odnowiciel — to on ocalił polską państwowość.