Mieszko II

Mieszko II Lambert (ok. 990–1034) był drugim koronowanym królem Polski. Odziedziczył po ojcu potężne państwo, lecz za jego panowania monarchia piastowska pogrążyła się w głębokim kryzysie — król stracił koronę, a kraj omal się nie rozpadł.

Był synem Bolesława Chrobrego. Wyrastał na następcę tak potężnego władcy, że gdy w 1025 roku sięgnął po koronę, Polska należała do liczących się państw Europy Środkowej. Mieszko był jednym z najlepiej wykształconych panujących swojej epoki — potrafił czytać i pisać, znał łacinę, grekę i niemiecki, co wśród ówczesnych władców było rzadkością.

Jego uczoność i pobożność sławiono nawet za granicą. Księżna Matylda Lotaryńska ofiarowała mu bogato zdobiony kodeks z dedykacją wychwalającą króla — to jedno z pierwszych świadectw kultury piśmienniczej na dworze piastowskim.

Panowanie zaczęło się jednak od kłopotów. Mieszko odziedziczył nie tylko potęgę, ale i liczne wojny oraz wrogów. Prowadził walki z cesarstwem niemieckim, a rywalizację o tron zaostrzył konflikt z braćmi — Bezprymem i Ottonem, którzy sięgnęli po pomoc z zewnątrz.

Katastrofa przyszła w 1031 roku. Polskę zaatakowały jednocześnie dwie potęgi: Niemcy od zachodu i Ruś Jarosława Mądrego od wschodu. Osaczony i zdradzony przez braci Mieszko musiał uciekać z kraju. Schronił się w Czechach — gdzie, według kronikarza Galla Anonima, został uwięziony i okrutnie okaleczony.

Władzę przejął jego brat Bezprym, którego krótkie, brutalne rządy szybko zakończyła śmierć. Mieszko zdołał wrócić do kraju w 1032 roku i odzyskać tron — musiał jednak uznać zwierzchność cesarza i zrezygnować z tytułu królewskiego. Powrócił jako książę, nie król.

Zmarł nagle w 1034 roku; część historyków sądzi, że padł ofiarą spisku możnych. Po jego śmierci monarchia niemal się załamała — wybuchły bunty (tzw. reakcja pogańska), a kraj najechali Czesi. Państwo odbudował dopiero jego syn, Kazimierz Odnowiciel. Mieszko II przeszedł do historii jako władca, za którego rządów runęła potęga Chrobrego — choć zmagał się z siłami, którym trudno było sprostać.