Władysław I

Władysław I Herman (ok. 1043–1102) był księciem Polski, którego bywa się nazywa „władcą z przypadku”. Nie planował rządzić i nigdy nie sięgnął po koronę królewską — a jednak przez ponad dwie dekady utrzymywał kraj w spokoju.

Był młodszym synem Kazimierza Odnowiciela i bratem Bolesława Śmiałego. Na tronie znalazł się nieoczekiwanie — gdy jego brat, uwikłany w konflikt z biskupem Stanisławem, musiał uciekać z kraju, to właśnie Władysława możni osadzili u władzy.

W przeciwieństwie do brata Władysław nie koronował się na króla i zadowolił się skromniejszym tytułem książęcym. Był władcą ostrożnym i ugodowym — cechy te przez wieki przysparzały mu opinii słabeusza, choć w burzliwych czasach bywały zaletą.

Zmagał się z ciężką chorobą. Kronikarz Gall Anonim wspominał o dolegliwości nóg; współcześni badacze przypuszczają, że było to schorzenie kręgosłupa, powodujące ból i ograniczające ruch. Tym większą rolę odgrywali u jego boku najbliżsi doradcy.

Faktyczną władzę w państwie przejął wpływowy możnowładca — palatyn Sieciech. Przez około dwadzieścia lat kierował krajem niemal jak samodzielny władca, budując własną pozycję i majątek. Jego rosnąca potęga budziła jednak coraz większą niechęć.

Napięcie wybuchło w rodzinie samego księcia. Władysław miał dwóch synów — starszego Zbigniewa i młodszego Bolesława, zwanego później Krzywoustym. Obaj, zjednoczeni w niechęci do Sieciecha, wymusili na ojcu jego odsunięcie oraz podział kraju na dzielnice. Państwo de facto rozpadło się na części jeszcze za życia księcia.

W polityce zagranicznej Władysław radził sobie lepiej. Zręcznie lawirował w wielkim sporze cesarza z papieżem, nie dając się wciągnąć w konflikt, i zawierał korzystne małżeństwa — jego drugą żoną była siostra cesarza. Zmarł w 1102 roku, związany z Płockiem, gdzie go pochowano. Pozostawił jednak nierozwiązany problem — podzieloną między synów władzę, co wkrótce doprowadziło do bratobójczej wojny.