Henryk I

Henryk I Brodaty (ok. 1168–1238) był jednym z najpotężniejszych i najsprawniejszych władców doby rozbicia dzielnicowego. Skupił w swoim ręku ogromne ziemie, tworząc tzw. monarchię Henryków śląskich, i jak nikt przed nim zbliżył się do zjednoczenia Polski.

Pochodził ze śląskiej linii Piastów — był wnukiem Władysława Wygnańca. Rządy w księstwie śląskim objął w 1201 roku i szybko dał się poznać jako władca ambitny oraz zdolny gospodarz, dbający o rozwój swoich ziem.

Jego żoną była Jadwiga, księżniczka z niemieckiego rodu Andechsów — kobieta wielkiej pobożności, która z czasem została świętą. Wspierała fundacje kościelne, m.in. słynny klasztor w Trzebnicy, i wywarła duży wpływ na duchowe oblicze śląskiego dworu.

Henryk konsekwentnie powiększał swoje władztwo. Do Śląska dołączył Kraków i część Wielkopolski, stając się najpotężniejszym z ówczesnych Piastów. Dysponując przewagą nad rywalami, uważał się niemal za władcę całej Polski — a jego dzieło zjednoczenia zdawało się bliskie spełnienia.

Zasłynął przede wszystkim jako gospodarz. Prowadził planową kolonizację, sprowadzając osadników z Niemiec i zakładając całe kompleksy nowych wsi, zwłaszcza na słabo zaludnionym pogórzu. Lokował też pierwsze na ziemiach polskich miasta na prawie niemieckim — wśród nich Złotoryję i Wrocław.

Z jego rządami wiąże się prawdziwa „gorączka złota". W Sudetach rozwinął wydobycie tego kruszcu, ściągając doświadczonych górników. Rozwój gospodarczy Śląska za jego panowania nie miał sobie równych w ówczesnej Polsce — choć niemiecka kolonizacja z czasem zmieniła też etniczne oblicze tej dzielnicy.

Nie wszystko układało się pomyślnie. Pod koniec życia Henryk popadł w konflikt z biskupem wrocławskim i zmarł w 1238 roku obłożony klątwą, w sporze o dobra kościelne. Pochowano go w ufundowanej przez siebie Trzebnicy. Całe swoje rozległe dziedzictwo przekazał jedynemu żyjącemu synowi — Henrykowi Pobożnemu, który miał kontynuować dzieło zjednoczenia.