Władysław II

Władysław II Wygnaniec (1105–1159) był pierwszym seniorem Polski po śmierci Bolesława Krzywoustego — i pierwszym, który tę zwierzchność utracił. Przegrawszy walkę z młodszymi braćmi, musiał uciekać z kraju i zmarł na obczyźnie, co przyniosło mu przydomek „Wygnaniec".

Był najstarszym synem Krzywoustego. Zgodnie z testamentem ojca z 1138 roku otrzymał Śląsk jako dzielnicę dziedziczną oraz dzielnicę senioralną z Krakowem, a wraz z nią zwierzchność nad przyrodnimi braćmi. Testament miał zapobiec bratobójczym walkom — stało się jednak inaczej.

Jego żoną była Agnieszka z potężnego austriackiego rodu Babenbergów, spokrewniona z cesarzem. Ambitna księżna odegrała w losach męża znaczącą rolę — według kronikarzy to ona popychała go do rozprawy z macochą Salomeą i młodszymi braćmi, by skupić w rękach Władysława pełnię władzy.

Konflikt narastał od około 1141 roku i wkrótce przerodził się w otwartą wojnę. Władysław, dysponujący przewagą i posiłkami z zewnątrz, początkowo brał górę nad juniorami. Zraził jednak do siebie możnych — m.in. okrutnie rozprawiając się z potężnym palatynem Piotrem Włostowicem, którego kazał oślepić.

To okrucieństwo oraz rosnąca potęga możnych i Kościoła przesądziły o klęsce. Duchowieństwo rzuciło na seniora klątwę, a rycerstwo poparło jego braci. W 1146 roku Władysław przegrał decydującą rozgrywkę i musiał uciekać z Polski. Zwierzchnią władzę przejęli juniorzy.

Na wygnaniu książę nie porzucił nadziei na powrót. Szukał pomocy u niemieckich władców — cesarza Konrada III, a później Fryderyka Barbarossy. Ich wyprawy do Polski nie przyniosły jednak trwałego skutku; Władysław nigdy nie odzyskał tronu i spędził na obczyźnie kilkanaście lat.

Zmarł w 1159 roku w Saksonii, z dala od kraju. Jego synowie, Bolesław Wysoki i Mieszko, wrócili do Polski dopiero po latach i objęli Śląsk — dając początek najdłużej panującej linii Piastów śląskich. Historia bywa dla Władysława surowa, choć niektórzy widzą w nim władcę, który — gdyby wygrał — mógł ocalić jedność Polski przed rozbiciem.