Mieszko III

Mieszko III Stary (ok. 1122–1202) był księciem wielkopolskim i wielokrotnym zwierzchnim władcą Polski. Jego niezwykle długie życie upłynęło pod znakiem uporczywej walki o władzę nad Krakowem — który zdobywał i tracił aż kilka razy.

Był jednym z synów Bolesława Krzywoustego. Po śmierci ojca w 1138 roku otrzymał w dziedzictwie Wielkopolskę, którą rządził przez ponad sześćdziesiąt lat. To właśnie sędziwy wiek, jakiego dożył — rzadki w średniowieczu — przyniósł mu przydomek „Stary”.

Po latach doczekał się najwyższej godności. W 1173 roku, zgodnie z zasadą senioratu, został księciem zwierzchnim Polski i objął Kraków. Był władcą ambitnym, dążącym do umocnienia silnej władzy książęcej kosztem rosnących w potęgę możnych.

Ta twardość okazała się jego słabością. Mieszko surowo egzekwował swoje prawa i podatki, a przy obsadzaniu urzędów faworyzował Wielkopolan. W 1177 roku wywołało to bunt możnych małopolskich, którzy — wsparci przez jego własnego brata Kazimierza — pozbawili go zwierzchności. Kraków utracił po zaledwie czterech latach.

Nie pogodził się jednak z porażką. Uparcie odzyskiwał wpływy — wrócił do Wielkopolski, a na tron krakowski wracał jeszcze kilkakrotnie, choć zwykle na krótko. Ostatni raz sięgnął po Kraków u samego kresu życia, umierając jako książę zwierzchni.

Z jego rządami wiąże się ciekawy rozdział dziejów pieniądza. Mieszko prowadził politykę tzw. psucia monety — często wymieniał będące w obiegu monety na nowe, o mniejszej zawartości srebra, zakazując używania starych. Przynosiło mu to duże dochody, lecz budziło powszechne niezadowolenie.

Bił przy tym monety niezwykłe — cienkie brakteaty, w tym wyjątkowe w skali Europy egzemplarze z napisami po hebrajsku, powstałe przy udziale żydowskich mincerzy. Mieszko zmarł w 1202 roku w Kaliszu, jako jeden z najdłużej żyjących Piastów. Pozostał w pamięci jako władca wytrwały i ambitny, którego dążenie do silnej władzy raz po raz rozbijało się o opór możnych.