Bolesław IV

Bolesław IV Kędzierzawy (ok. 1122–1173) był księciem mazowieckim, który po obaleniu starszego brata objął zwierzchnią władzę w Polsce. Jego długie panowanie naznaczyły jednak upokarzający hołd złożony cesarzowi i klęski na granicach.

Był synem Bolesława Krzywoustego. Po śmierci ojca w 1138 roku otrzymał w dziedzictwie Mazowsze i Kujawy. Przydomek „Kędzierzawy" zawdzięczał charakterystycznym, kręconym włosom — szczegółowi, który kronikarze uznali za godny odnotowania.

Do najwyższej władzy doszedł w wyniku wojny domowej. Wraz z młodszymi braćmi wystąpił przeciw seniorowi — najstarszemu bratu Władysławowi — i pokonał go, zmuszając do ucieczki z kraju. W 1146 roku Bolesław został nowym księciem zwierzchnim i objął Kraków.

Wygnany brat nie pozostał jednak bez sojuszników. W 1157 roku ujął się za nim potężny cesarz Fryderyk Barbarossa, który wyruszył na Polskę. Świadom przewagi wroga, Bolesław unikał otwartej bitwy i stosował taktykę spalonej ziemi, lecz ostatecznie musiał się ukorzyć.

Doszło wówczas do sceny, która przeszła do historii. W Krzyszkowie Bolesław złożył cesarzowi hołd lenny w upokarzających warunkach — boso, z mieczem zawieszonym u szyi, padł mu do stóp. W zamian za uznanie zwierzchności cesarza i obietnicę trybutu zachował tron senioralny; Polska zaś w praktyce pozostała niezależna.

Trudności piętrzyły się także na granicach. W 1166 roku wyprawa przeciw pogańskim Prusom zakończyła się klęską, w której zginął brat księcia, Henryk Sandomierski. Osłabienie seniora wykorzystali jego bratankowie — książęta śląscy — odbierając mu kontrolę nad śląskimi grodami.

Bolesław Kędzierzawy zmarł w 1173 roku, po ponad ćwierćwieczu rządów. Zwierzchnią władzę przejął po nim kolejny brat, Mieszko Stary. W pamięci pozostał jako władca ostrożny, który utrzymał seniorat przez długie lata — lecz za cenę hołdu cesarzowi i przy słabnącej z wolna spójności podzielonego państwa.