Jan III

Jan III Sobieski (1629–1696) to jeden z najsłynniejszych królów Polski — genialny wódz, pogromca Turków i bohater całej chrześcijańskiej Europy. Zasłynął przede wszystkim odsieczą wiedeńską z 1683 roku.

Zanim sięgnął po koronę, zdobył sławę jako wybitny dowódca. Jako hetman wielokrotnie bił Turków i Tatarów, a przełomowe zwycięstwo odniósł pod Chocimiem w 1673 roku. To właśnie wojenne zasługi otworzyły mu w 1674 roku drogę do tronu — został wybrany królem.

Największym jego triumfem była odsiecz Wiednia. We wrześniu 1683 roku ogromna armia turecka pod wodzą Kara Mustafy oblegała stolicę cesarstwa; jej upadek otworzyłby Turkom drogę w głąb Europy. Sobieski przybył na czele wojsk polskich i objął dowództwo nad całą koalicją chrześcijańską.

12 września 1683 roku rozegrała się decydująca bitwa. Sobieski poprowadził potężną szarżę jazdy — na jej czele stanęła husaria, elitarna polska kawaleria rozpoznawalna dzięki „skrzydłom”. Uderzenie tysięcy jeźdźców złamało linie tureckie; była to prawdopodobnie największa szarża kawalerii w dziejach Europy. Wiedeń i cesarstwo zostały ocalone, a ekspansja turecka w Europie — powstrzymana.

Zwycięstwo uczyniło Sobieskiego bohaterem kontynentu. Do papieża Innocentego XI wysłał słynną depeszę „Venimus, vidimus, Deus vicit” — „Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył” (parafrazę słów Juliusza Cezara). Turcy nazywali go „Lwem Lechistanu”, a papież i Europa widzieli w nim obrońcę chrześcijaństwa.

Sobieski był nie tylko żołnierzem. Wykształcony i oczytany, pozostawił jeden z najpiękniejszych zbiorów listów w polskiej literaturze — pełne miłości listy do żony, Francuzki Marii Kazimiery, którą pieszczotliwie nazywał Marysieńką. Wzniósł też pałac w Wilanowie, do dziś jeden z najwspanialszych w Polsce.

Mimo militarnej wielkości Sobieski nie zdołał uzdrowić chorego państwa — potęga magnatów i liberum veto paraliżowały reformy. Zmarł w 1696 roku w Wilanowie. Pozostał w pamięci jako ostatni wielki triumfator w dziejach Rzeczypospolitej i symbol husarskiej chwały — choć po jego śmierci kraj pogrążył się w kryzysie.