Stanisław

Stanisław Leszczyński (1677–1766) był królem Polski, który dwukrotnie wstępował na tron i dwukrotnie go tracił — a największą sławę zyskał nie w kraju, lecz jako dobroczynny książę Lotaryngii i myśliciel-reformator. Dożył 88 lat, najdłużej ze wszystkich polskich królów.

Pochodził z możnego rodu Leszczyńskich. Był człowiekiem wszechstronnie wykształconym — znał kilka języków i uchodził za wybitnego humanistę. Jego droga do korony okazała się jednak burzliwa i ściśle spleciona z wielką polityką europejską.

Po raz pierwszy sięgnął po tron w czasie wielkiej wojny północnej. W 1704 roku, z poparciem szwedzkiego króla Karola XII, obrano go władcą Polski w miejsce Augusta II. Gdy jednak Szwecja przegrała wojnę, Stanisław utracił koronę i musiał uchodzić z kraju.

Los uśmiechnął się do niego z niespodziewanej strony. W 1725 roku jego córka Maria została żoną Ludwika XV, króla Francji — a Stanisław teściem najpotężniejszego monarchy Europy. Dało mu to silnego sojusznika i wpływy na francuskim dworze.

To pozwoliło mu podjąć drugą próbę. Po śmierci Augusta II, w 1733 roku, szlachta ponownie wybrała Leszczyńskiego na króla. Przeciwne temu Rosja i Austria zbrojnie wymusiły jednak elekcję saskiego Augusta III. Wybuchła wojna o sukcesję polską; Stanisław, oblegany w Gdańsku, znów musiał uciekać z kraju — podobno w przebraniu.

W zamian za zrzeczenie się polskiej korony otrzymał w dożywocie księstwo Lotaryngii. I to właśnie tam rozwinął skrzydła. Przez blisko trzydzieści lat rządził mądrze i dobroczynnie, wspierając naukę i sztukę, zakładając akademie, a w Nancy wznosząc słynny plac, który do dziś nosi jego imię.

Był też myślicielem politycznym. W dziele „Głos wolny wolność ubezpieczający" przedstawił propozycje głębokich reform Rzeczypospolitej — ograniczenia zgubnego liberum veto i poprawy doli chłopów. Zmarł w 1766 roku w Lunéville, wskutek poparzeń odniesionych w wypadku. W pamięci pozostał jako władca nieszczęśliwy w Polsce, lecz ceniony w Europie — dobroczyńca i światły reformator.