August III

August III Sas (1696–1763) był królem Polski i elektorem saskim — drugim władcą z dynastii Wettynów na polskim tronie. Jego długie panowanie kojarzy się z bezruchem i stagnacją „czasów saskich", choć nowsi historycy oceniają go łagodniej niż dawna tradycja.

Był synem Augusta II Mocnego. Na tron polski wstąpił w 1733 roku w dramatycznych okolicznościach: szlachta najpierw wybrała Stanisława Leszczyńskiego, lecz zbrojna interwencja Rosji wymusiła powtórzenie elekcji i osadzenie Augusta. Jego panowanie od początku opierało się więc na obcym poparciu.

Nowy król niemal nie bywał w Polsce. Rządził z Drezna, a przez blisko trzydzieści lat panowania spędził w Rzeczypospolitej zaledwie kilka lat. Nie nauczył się języka polskiego i nie darzył sympatią kraju, którym miał władać.

Faktyczne rządy sprawował w jego imieniu wszechwładny minister Henryk Brühl. Sam król, człowiek pogodny, lecz bierny, wolał poświęcać się polowaniom i dworskim rozrywkom niż mozolnej polityce. Utrwaliło to jego wizerunek władcy leniwego i obojętnego.

Za jego panowania państwo pogrążyło się w paraliżu. Niemal wszystkie sejmy zrywano przy pomocy liberum veto, przez co nie uchwalano żadnych reform. Bezwład i słabość Rzeczypospolitej narastały, przygotowując grunt pod jej późniejszy rozbiór. Z tamtej epoki wywodzi się przysłowie „za króla Sasa jedz, pij i popuszczaj pasa".

Zupełnie inaczej wyglądało to w Saksonii. August III okazał się tam wielkim miłośnikiem i kolekcjonerem sztuki — zgromadził słynną Galerię Drezdeńską, jedną z najwspanialszych w Europie, do której trafiły arcydzieła malarstwa. Drezno rozkwitło jako ośrodek kultury.

August III zmarł w 1763 roku. Nowsza historiografia rewiduje jego czarną legendę — zwraca uwagę, że nie był tak leniwy, jak twierdzono, a paraliż państwa wynikał głównie z wadliwego ustroju, nie tylko z bierności króla. Mimo to jego panowanie pozostaje symbolem stagnacji, po której przyszedł już ostatni król Polski — Stanisław August Poniatowski.