Mitoza — fazy, wrzeciono, różnice roślina vs zwierzę
Jak komórka rozdziela chromatydy siostrzane, zachowuje liczbę chromosomów i tworzy dwie komórki potomne.
Po tej lekcji będziesz umieć
Wyjaśnić znaczenie mitozy
wzrost, regeneracja, rozmnażanie bezpłciowe
Opisać cztery fazy mitozy
profaza→metafaza→anafaza→telofaza
Rozpoznać metafazę i anafazę
na schemacie
Wyjaśnić rolę wrzeciona podziałowego
rozdział chromatyd
Odróżnić cytokinezę roślinną i zwierzęcą
płytka vs bruzda
Nie pomylić mitozy z mejozą
bez gamet i crossing-over
Mitoza — po co ten podział?
Mitoza to podział jądra (kariokineza), który daje dwa jądra potomne z takim samym zestawem chromosomów jak jądro macierzyste. Po cytokinezie powstają zwykle dwie komórki genetycznie identyczne. Dlatego mitoza służy do wzrostu, regeneracji, wymiany zużytych komórek i rozmnażania bezpłciowego.
Cztery fazy mitozy
Profaza
Chromosomy kondensują (stają się widoczne), zanika otoczka jądrowa i jąderko, tworzy się wrzeciono.
początek
Metafaza
Chromosomy maksymalnie skondensowane, ustawione w płaszczyźnie równikowej. Najłatwiejsza do rozpoznania.
jedna linia
Anafaza
Chromatydy siostrzane rozchodzą się do przeciwnych biegunów — każda staje się osobnym chromosomem.
rozdział
Telofaza
Odtwarzają się jądra potomne i jąderka, chromosomy dekondensują.
dwa jądra
Metafaza vs anafaza
To najczęstsza pułapka „rozpoznaj fazę":
Metafaza
Chromosomy USTAWIONE w jednej linii (płaszczyzna równikowa), przyłączone do wrzeciona.
ustawienie
Anafaza
Chromatydy siostrzane ROZCHODZĄ SIĘ do biegunów.
rozdział
Wrzeciono podziałowe
Wrzeciono podziałowe (z mikrotubul) przyłącza się do chromosomów w miejscu kinetochoru i rozciąga chromatydy siostrzane do przeciwnych biegunów.
Zapamiętaj
Mechanizm zamiast pamięciówki: jeśli coś blokuje wrzeciono (np. kolchicyna hamuje mikrotubule), chromatydy nie rozejdą się prawidłowo → komórki potomne mogą dostać nieprawidłową liczbę chromosomów.
Cytokineza: roślina vs zwierzę
Sama mitoza (podział jądra) jest podobna, ale podział cytoplazmy wygląda inaczej — decyduje ściana komórkowa:
Komórka zwierzęca
Błona zaciska się od zewnątrz — powstaje bruzda podziałowa (pierścień kurczliwy).
brak ściany
Komórka roślinna
Powstaje płytka komórkowa z pęcherzyków Golgiego → nowa ściana między komórkami.
sztywna ściana
Mitoza vs mejoza — czego NIE pisać?
Mitoza tworzy gamety.
Gamety powstają zwykle w mejozie; mitoza daje komórki identyczne.
W mitozie zachodzi crossing-over.
Crossing-over jest w profazie I mejozy.
Mitoza zmniejsza liczbę chromosomów.
Mitoza zachowuje liczbę chromosomów.
Mitoza tworzy cztery komórki.
Typowo powstają dwie komórki potomne.
Jak rozpoznać fazę na schemacie?
Chromosomy skondensowane, otoczka zanika
Chromosomy w jednej linii pośrodku
Chromatydy rozchodzą się do biegunów
Dwa jądra potomne, chromosomy luźnieją
Bruzda / płytka komórkowa
Jak pisać odpowiedź, żeby dostać punkt?
Szybka zasada
Jest to [faza], ponieważ [cecha widoczna na schemacie] — np. chromosomy ustawione w płaszczyźnie równikowej (metafaza) / chromatydy rozchodzą się do biegunów (anafaza).
Jest to metafaza, ponieważ chromosomy są ustawione w płaszczyźnie równikowej komórki i połączone z włóknami wrzeciona podziałowego.
Sprawdź się przed odpowiedzią
Czy rozpoznałeś metafazę po ustawieniu chromosomów w linii?
Czy rozpoznałeś anafazę po rozchodzeniu się chromatyd?
Czy napisałeś, że mitoza zachowuje liczbę chromosomów?
Czy nie napisałeś, że mitoza tworzy gamety / zachodzi crossing-over?
Czy odróżniłeś bruzdę podziałową (zwierzę) od płytki komórkowej (roślina)?
Sprawdź, czy umiesz rozpoznać fazy mitozy
Przećwicz profazę, metafazę, anafazę, telofazę, wrzeciono i cytokinezę.
Matura próbna z biologii
CKE-style · PRZadania CKE z rozpoznaniem fazy na schemacie.
Wypróbuj maturę próbnąMini-zadanie w stylu CKE
Na schemacie chromosomy są ustawione w płaszczyźnie równikowej komórki, a włókna wrzeciona podziałowego są przyłączone do centromerów.
Polecenie: Podaj fazę mitozy i uzasadnij.
Jest to metafaza, ponieważ chromosomy są ustawione w płaszczyźnie równikowej komórki i połączone z włóknami wrzeciona podziałowego.
Najczęstsze pułapki CKE
Metafaza to rozchodzenie chromatyd.
Metafaza to ustawienie chromosomów w płaszczyźnie równikowej.
Anafaza to ustawienie chromosomów.
Anafaza to rozdział chromatyd siostrzanych.
Cytokineza u roślin i zwierząt jest taka sama.
Zwierzę — bruzda; roślina — płytka komórkowa.
Wrzeciono tylko „trzyma" chromosomy.
Umożliwia ich ustawienie i rozdział.
Mitoza to to samo co cytokineza.
Mitoza = podział jądra; cytokineza = podział cytoplazmy.
Mitoza zwiększa zmienność genetyczną.
Daje komórki identyczne; zmienność daje mejoza.
Powtórka w 30 sekund
Profaza
kondensacja
Metafaza
linia równikowa
Anafaza
rozdział chromatyd
Telofaza
dwa jądra
Cytokineza
bruzda / płytka
Materiały ZPE
3 materiałyPowtórka do matury
Ten temat na maturze
W tej lekcji
Teoria
Zadanie
Źródła