Równanie prostej to opis linii za pomocą liczb. Najważniejsze jest rozpoznać, kiedy użyć postaci y=ax+b, kiedy ogólnej Ax+By+C=0 i jak z nachylenia a odczytać równoległość lub prostopadłość.

Prosta pojawia się w prawie każdym większym zadaniu z geometrii analitycznej: dwa punkty → znajdź równanie; równanie → sprawdź, czy punkt należy; dwie proste → ustal, czy są równoległe, prostopadłe, czy się przecinają. Temat algorytmiczny: wybierasz postać, podstawiasz dane, pilnujesz rachunków.
Poziom: część wspólna PP/PR; na rozszerzeniu dochodzą zadania z parametrem i układy warunków.
Słownictwo
Używasz trzech postaci prostej:
| Postać | Zapis | Kiedy wygodna? |
|---|---|---|
| kierunkowa | gdy znasz nachylenie albo łatwo je policzyć | |
| ogólna | gdy liczysz odległość punktu od prostej albo przekształcasz | |
| przez punkt i kierunek | gdy znasz punkt i współczynnik kierunkowy |
W postaci ogólnej współczynniki i nie mogą być jednocześnie zerem () — inaczej nie opisuje prostej. Przejście z ogólnej na kierunkową: wyznaczasz , gdy ; gdy , prosta jest pionowa () i nie ma postaci .

Co zauważyć: Kierunkowa do nachylenia, ogólna do odległości, „przez punkt" gdy masz punkt i kierunek.
Współczynnik mówi, jak prosta jest nachylona. Z dwóch punktów:
Dla dwóch prostych i :

Co zauważyć: Prostopadłe: a₂ to PRZECIWNA ODWROTNOŚĆ a₁ (nie samo −a₁).
Wyjątek — prosta pionowa. Jeśli , prosta ma postać i nie da się jej zapisać jako (liczenie dałoby dzielenie przez zero). Zanim policzysz , sprawdź, czy .
Prostopadłość a pionowa/pozioma. Warunek dotyczy prostych niepionowych i niepoziomych. Prosta pionowa jest prostopadła do prostej poziomej (i odwrotnie) — tu nie stosujesz iloczynu współczynników, bo pionowa nie ma współczynnika kierunkowego.

Co zauważyć: x₁=x₂ → prosta to x=c; nie próbuj wzoru y=ax+b.
Rozpoznaj dane
dwa punkty / punkt i nachylenie / warunek relacji
Najpierw sprawdź, czy pionowa
gdy x₁=x₂ → prosta x=c i koniec
Dwa punkty → policz a
a=(y₂−y₁)/(x₂−x₁) • przy x₁≠x₂
Wyznacz b z punktu
podstaw punkt do y=ax+b
Relacja między prostymi
równoległa: a₂=a₁; prostopadła: a₂=−1/a₁
Sprawdź wynik
podstaw punkt do wyznaczonego równania
Przykład
Przykład 1 (prostopadła). Prosta przez P=(3,1) , prostopadła do y=2x-5 .
Przykład
- Mylenie równoległości z prostopadłością. Równoległe: a 1=a 2 .
Typowe zadania: wyznacz prostą przez dwa punkty, znajdź prostą równoległą/prostopadłą do danej, sprawdź czy punkt należy do prostej, znajdź punkt przecięcia, użyj równania prostej w większym zadaniu z trójkątem, okręgiem albo odległością. Najczęstsza strat…
Współczynnik kierunkowy
Liczba a w równaniu y=ax+b, która mówi o nachyleniu prostej.
Postać kierunkowa
Równanie prostej y=ax+b, wygodne do czytania nachylenia i punktu przecięcia z osią y.
Postać ogólna
Równanie Ax+By+C=0, przydatne m.in. do odległości punktu od prostej.
Proste równoległe
Proste o takim samym współczynniku kierunkowym a, które się nie przecinają albo pokrywają.
Proste prostopadłe
Proste przecinające się pod kątem prostym; dla y=ax+b spełniają a₁·a₂=−1.
Materiały ZPE
3 materiałyWzory w tablicach
Powiązane wzory maturalne
Powtórka do matury
Ten temat na maturze