Zygmunt III

Zygmunt III Waza (1566–1632) to król Polski, którego panowanie należy do najdłuższych i najbardziej burzliwych w naszej historii. Za jego rządów Rzeczpospolita osiągnęła największy zasięg terytorialny i święciła wojenne triumfy — a zarazem uwikłała się w wyniszczające, bezowocne wojny.

Był wnukiem Zygmunta Starego — jego matką była Katarzyna Jagiellonka, a ojcem król Szwecji. To dziedzictwo okazało się brzemienne w skutki. W 1587 roku szlachta wybrała go na króla Polski, a kilka lat później odziedziczył także tron Szwecji, łącząc na krótko oba państwa.

Najtrwalszą pamiątką jego rządów jest przeniesienie stolicy. Po wielkim pożarze Wawelu król zaczął przenosić dwór z Krakowa do Warszawy, która z czasem stała się faktyczną stolicą Polski. Do dziś upamiętnia to Kolumna Zygmunta przed Zamkiem Królewskim — jeden z symboli Warszawy.

Panowanie Zygmunta to również czas wielkich zwycięstw polskiego oręża. Husaria okryła się sławą w bitwach pod Kircholmem (1605) ze Szwedami i pod Kłuszynem (1610) z Rosją; przez dwa lata polska załoga stacjonowała nawet na moskiewskim Kremlu. Rzeczpospolita osiągnęła wtedy swój największy zasięg terytorialny.

Jednak to samo szwedzkie dziedzictwo wciągnęło Polskę w kłopoty. Zygmunt utracił tron Szwecji, ale nie zrzekł się do niego praw — i przez dziesięciolecia toczył o niego wojny, które nie przyniosły Rzeczypospolitej żadnych korzyści, a jedynie zniszczenia.

Gorliwy katolik i zwolennik kontrreformacji, próbował też wzmocnić władzę królewską — co napotkało gwałtowny opór szlachty. Bunt (rokosz Zebrzydowskiego) zmusił go do porzucenia tych planów. Doszło nawet do nieudanego zamachu na jego życie.

Zygmunt III Waza zmarł w 1632 roku w Warszawie, po 45 latach panowania. Historycy oceniają go różnie: z jednej strony władca epoki triumfów oręża i największego zasięgu państwa, z drugiej — „król niefortunny”, którego dynastyczne ambicje kosztowały Polskę wiele. Pozostał w pamięci przede wszystkim jako ten, który uczynił Warszawę stolicą.