Zygmunt I

Zygmunt I Stary (1467–1548) to król, za którego panowania Polska rozkwitła kulturą renesansu i przeżywała jeden z najświetniejszych okresów w swoich dziejach — początek „złotego wieku”. Był synem Kazimierza Jagiellończyka.

Jako piąty syn nie spodziewał się, że kiedykolwiek zasiądzie na tronie — długo wiódł życie zamożnego księcia. Koronę objął dopiero w 1506 roku, po przedwczesnej śmierci starszych braci. Przydomek „Stary” zyskał, bo dożył sędziwego wieku i by odróżnić go od syna, Zygmunta Augusta.

Najsłynniejszym wydarzeniem jego panowania był hołd pruski (1525). Wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern przekształcił państwo zakonne w świeckie Prusy Książęce i jako lennik złożył królowi uroczysty hołd na rynku w Krakowie. Scenę tę uwiecznił na słynnym obrazie Jan Matejko.

Zygmunt toczył też wojny z Moskwą o wschodnie granice. Jego wojska odniosły wielkie zwycięstwo pod Orszą (1514), choć Smoleńsk ostatecznie przypadł Moskwie. Na pamiątkę potęgi królestwa odlano wtedy słynny dzwon Zygmunt — według jednej z hipotez z armat zdobytych pod Orszą — który do dziś bije z wieży wawelskiej katedry.

Prawdziwą pasją króla była jednak sztuka. To za jego panowania włoski renesans zawitał do Polski wcześniej niż do wielu krajów Europy. Zygmunt przebudował zamek na Wawelu, a wzniesiona przez włoskich mistrzów Kaplica Zygmuntowska bywa nazywana „perłą renesansu na północ od Alp”.

Ogromny wpływ na dwór i politykę miała jego żona — Bona Sforza, księżniczka z włoskiego Mediolanu. Energiczna i ambitna, wzmacniała majątek królewski i wprowadzała włoskie obyczaje; to jej zawdzięczamy m.in. „włoszczyznę” — warzywa, które rozpowszechniła w polskiej kuchni. Choć skuteczna, budziła niechęć możnych.

Zygmunt Stary dbał też o państwo — podjął reformy monetarne, prawne i gospodarcze. Zmarł w 1548 roku, zostawiając tron synowi. Pozostał w pamięci jako władca „złotego wieku” i mecenas, który uczynił z Krakowa jeden z najpiękniejszych ośrodków renesansu w Europie.