Kazimierz IV

Kazimierz IV Jagiellończyk (1427–1492) to jeden z najwybitniejszych i najdłużej panujących królów Polski — twórca potęgi dynastii Jagiellonów, która za jego czasów zasiadła na tronach kilku państw Europy. Był synem Władysława Jagiełły.

Na tron polski został powołany po śmierci brata, ale koronował się dopiero po latach — musiał najpierw uzgodnić ze szlachtą warunki i potwierdzić jej przywileje. Objął rządy w 1447 roku i sprawował je aż przez 45 lat, co należy do najdłuższych panowań w polskiej historii.

Najważniejszym wydarzeniem jego rządów była wojna trzynastoletnia (1454–1466) z zakonem krzyżackim. Rozpoczęła się, gdy pruscy mieszczanie i szlachta, zbuntowani przeciw Zakonowi, poprosili polskiego króla o opiekę. Kazimierz ogłosił przyłączenie Prus do Polski — i wybuchła wojna.

Początki były trudne — Polska ponosiła porażki. Kazimierz wykazał się jednak uporem: zamiast zawodnego pospolitego ruszenia postawił na wojska zaciężne, opłacane dzięki wsparciu bogatych miast, zwłaszcza Gdańska. Cierpliwość i pieniądze przechyliły szalę.

Wojnę zakończył wielki triumf — drugi pokój toruński (1466). Polska odzyskała Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i Warmię, a więc utracony wcześniej dostęp do Bałtyku. Reszta państwa krzyżackiego stała się lennem Polski. Był to jeden z największych sukcesów w naszej historii.

Kazimierz zbudował też potęgę swojej dynastii. Z małżeństwa z Elżbietą Rakuszanką — nazywaną „matką królów” — doczekał się licznego potomstwa. Jego synowie zasiedli na tronach Polski, Litwy, Czech i Węgier, a jeden z nich, również Kazimierz, został świętym. Jagiellonowie stali się jedną z najpotężniejszych dynastii Europy.

Był władcą pobożnym, oszczędnym i pracowitym, wiernym żonie — co wyróżniało go wśród ówczesnych monarchów. Dbał o naukę: na jego dworze działał wielki kronikarz Jan Długosz, który wychowywał królewiczów. Kazimierz Jagiellończyk zmarł w 1492 roku, pozostawiając Polskę silną i szanowaną w całej Europie.