Mieszko I

Mieszko I (ur. ok. 930–935 – zm. 25 maja 992) to pierwszy historyczny władca Polski i twórca państwa polskiego. Wywodził się z rodu Piastów — jego ojcem był Siemomysł, a wcześniejsi przodkowie i legendarny Piast Kołodziej giną już w mroku podań. To właśnie Mieszko wyłania się z legendy w świat pewnej historii jako władca, który zjednoczył plemiona i wprowadził Polskę do chrześcijańskiej Europy.

Zanim pojawił się w źródłach pisanych, rządził już rozległym państwem ze stolicami w Gnieźnie i Poznaniu, opartym na plemieniu Polan. Krok po kroku podporządkowywał sobie sąsiadów — Kujawy, Mazowsze, Pomorze — a jego władzę spajała sprawna, dobrze utrzymana drużyna wojenna. Podróżujący po Europie kupiec Ibrahim ibn Jakub opisał około 966 roku Mieszka jako władcę potężnego, utrzymującego liczny oddział zbrojnych.

Najważniejszą decyzją jego życia był chrzest w 966 roku. Rok wcześniej poślubił czeską księżniczkę Dobrawę, gorliwą chrześcijankę, której tradycja przypisuje wpływ na tę decyzję. Chrzest przyjął jednak nie z rąk niemieckich, lecz za pośrednictwem Czech — a był to świadomy ruch polityczny. Pozwalał wejść w krąg cywilizacji łacińskiej i zarazem uniezależnić chrystianizację od cesarstwa, które chętnie „nawracało” sąsiadów mieczem. W 968 roku powstało w Poznaniu pierwsze na ziemiach polskich biskupstwo misyjne z biskupem Jordanem, podległe wprost papieżowi.

Mieszko prowadził twardą politykę wobec sąsiadów, zwłaszcza na zachodzie. Walczył o Pomorze i ujście Odry — m.in. z Wolinianami i saskim możnym Wichmanem. Największym sukcesem militarnym było zwycięstwo pod Cedynią w 972 roku nad wojskami margrabiego Hodona; kluczową rolę odegrał w nim brat Mieszka, Czcibor. O tej bitwie wiemy głównie z kroniki Thietmara — Niemca niechętnego Polsce — dlatego jej rzeczywistą skalę historycy oceniają ostrożnie.

Także życie prywatne Mieszka odbiega od „świętego” wizerunku. Zanim przyjął chrześcijaństwo, według kronikarza Thietmara miał siedem żon (pogańska wielożeństwo). Po śmierci Dobrawy (977) poślubił Odę, którą — jak głoszą przekazy — sprowadził z klasztoru. Z Dobrawy pochodził jego następca, Bolesław Chrobry; z Odą miał kolejnych synów: Mieszka, Świętopełka i Lamberta.

Pod koniec życia, około 991 roku, Mieszko wystawił zagadkowy dokument znany jako Dagome iudex. Oddał w nim swoje państwo — nazwane od głównego grodu „civitas Schinesghe” (Gniezno) — pod opiekę Stolicy Apostolskiej, opisując zarazem jego granice. Był to majstersztyk dyplomacji, zabezpieczający młode państwo przed zakusami cesarstwa. Dokument kryje jednak zagadkę: wymienia żonę Odę i jej synów, ale pomija najstarszego syna, Bolesława Chrobrego — historycy do dziś spierają się dlaczego.

Mieszko I zmarł 25 maja 992 roku, pochowany prawdopodobnie w katedrze poznańskiej. Nigdy nie był koronowany — pierwszym królem został dopiero jego syn Bolesław. Zostawił jednak coś trwalszego niż korona: silne, uznane w Europie państwo z własną organizacją kościelną i cywilizacyjnym wyborem, który zdefiniował polską tożsamość na tysiąc lat. Dlatego właśnie od Mieszka I liczymy początek Polski.