Postaci, które zmieniły świat

twierdzenie Pitagorasa

ojciec medycyny; przysięga Hipokratesa

„Elementy” — fundament geometrii na dwa tysiąclecia.

Prawo wyporu, dźwignia i podstawy mechaniki.

Medycyna starożytna; teoria humorów.

podstawy chemii doświadczalnej

uczona aleksandryjska

algebra, pojęcie algorytmu

medycyna kliniczna; rozróżnienie ospy i odry

podstawy optyki i metody naukowej

Pomiar rozmiarów Ziemi; studia nad Indiami

„Kanon medycyny”

Równania i kalendarz; „Rubajjaty"

ciąg Fibonacciego; cyfry arabskie w Europie

Teoria heliocentryczna — to Ziemia krąży wokół Słońca, nie odwrotnie.

podstawy nowoczesnej anatomii

„De Magnete” (1600)

obserwacje nieba (dane dla Keplera)

Obserwacje teleskopowe nieba i podstawy mechaniki.

prawa ruchu planet

odkrycie krążenia krwi

mapy Księżyca, atlas nieba

rachunek prawdopodobieństwa

Prawo Boyle’a; „Chemik sceptyczny”.

Odkrycie mikroorganizmów; ojciec mikrobiologii.

Prawo Hooke’a; „Micrographia” (komórka).

Prawo powszechnego ciążenia i zasady dynamiki — fundament mechaniki.

Kometa Halleya; orbity komet.

Badania nad elektrycznością; piorunochron.

systematyka organizmów

fundamenty analizy matematycznej

prawo Coulomba

„Elektryczność zwierzęca”; elektrofizjologia.

Odkrycie planety Uran.

ojciec nowoczesnej chemii

pierwsze ogniwo (bateria)

pierwsza szczepionka (ospa)

teoria atomistyczna

elektrodynamika; prawo Ampère’a

Odkrycie związku prądu i magnetyzmu.

„książę matematyków”

prawo Ohma

Maszyna analityczna — projekt pierwszego komputera.

Indukcja elektromagnetyczna — podstawa elektrotechniki.

Efekt Dopplera.

Teoria ewolucji przez dobór naturalny.

pierwszy algorytm komputerowy

higiena rąk w medycynie

współodkrycie doboru naturalnego

Równoważność pracy i ciepła; jednostka dżul.

antyseptyka w chirurgii

prawa Kirchhoffa

Mikrobiologia, szczepionki i pasteryzacja.

Prawa dziedziczenia — początek genetyki.

teoria elektromagnetyzmu

Układ okresowy pierwiastków.

zarazki chorób (gruźlica, cholera)

Fizyka statystyczna; entropia a prawdopodobieństwo.

odruchy warunkowe

Twierdzenie Cauchy’ego-Kowalewskiej

Odkrycie naturalnej promieniotwórczości.

nadprzewodnictwo

odkrycie elektronu

prąd zmienny (AC)

psychoanaliza

Doświadczalne wykazanie fal elektromagnetycznych.

zależność jasność–okres cefeid

teoria kwantów

Badania promieniotwórczości; jedyna osoba z Noblem z dwóch nauk.

odkrycie jądra atomowego; fizyka jądrowa

rozszczepienie jądra atomowego

Teoria względności i równoważność masy i energii (E=mc²).

Twierdzenie Noether

efekt Meissnera

Odkrycie penicyliny — pierwszego antybiotyku.

odkrycie i nazwanie witamin

model atomu, fizyka kwantowa

geniusz teorii liczb

Równanie Schrödingera; mechanika falowa.

Prawo Hubble’a; rozszerzanie się wszechświata.

odkrycie neutronu

analiza funkcjonalna (przestrzenie Banacha)

teoria Wielkiego Wybuchu

fale materii

zasada nieoznaczoności

Pierwszy reaktor jądrowy; teoria oddziaływań słabych.

Natura wiązania chemicznego; dwie Nagrody Nobla.

ruchome geny, Nobel

Architektura komputera; teoria gier.

Kierownik naukowy projektu Manhattan.

pionierka programowania

„Milcząca wiosna"

teoria informacji

Podstawy informatyki i maszyna Turinga; złamanie Enigmy.

szczepionka przeciw polio

Elektrodynamika kwantowa; diagramy Feynmana.

zdjęcia rentgenowskie DNA

kwarki

badania szympansów

Odkrycie struktury podwójnej helisy DNA (1953).

teoria BCS

złącze Josephsona

mikrofalowe promieniowanie tła

Kosmologia i teoria czarnych dziur.

nadprzewodniki wysokotemperaturowe

edycja genów CRISPR-Cas9

wynalezienie papieru

Druk ruchomą czcionką — rewolucja w dostępie do wiedzy.

Udoskonalenie maszyny parowej — motor rewolucji przemysłowej.

Balon na ogrzane powietrze (1783)

Odziarniarka bawełny; części wymienne

Pierwszy komercyjny parowiec (1807)

Lokomotywa parowa i pierwsza publiczna kolej.

Dagerotyp — pierwsza praktyczna fotografia.

telegraf i alfabet Morse’a

alfabet dla niewidomych

dynamo, rozwój elektrotechniki

lampa naftowa; początki przemysłu naftowego

dynamit; fundator Nagrody Nobla

pierwszy samochód

odkrycie promieni X

Żarówka, fonograf i przemysłowe laboratorium wynalazków.

Telefon — początek łączności na odległość.

Film zwojowy i aparat Kodak

silnik wysokoprężny

Język esperanto (1887)

Kinematograf — narodziny kina (1895).

Taśmowa produkcja — samochód dla każdego.

Pierwszy sterowany lot samolotem z napędem (1903).

Setki patentów; prace nad przesyłaniem obrazu

trioda (lampa Audion)

Radio — łączność bezprzewodowa na duże odległości.

szczepionka przeciw tyfusowi

komputer Z3

rakiety kosmiczne

Technika „frequency hopping"

tranzystor

układ scalony

mikroprocesor (Intel 4004)

Komputer osobisty i smartfon — technologia w każdej kieszeni.

World Wide Web

Podróże do Azji i opis Chin, który rozbudził Europę.

najdłuższe podróże średniowiecza

wielkie chińskie wyprawy morskie

Dotarcie do Ameryki (1492) — początek epoki odkryć.

rozpoznanie Ameryki jako nowego kontynentu

Morska droga do Indii wokół Afryki.

Pierwsza wyprawa dookoła świata.

opłynięcie świata

odkrycie Cieśniny Beringa

Eksploracja Pacyfiku, Australii i Oceanii.

Pierwsza kobieta, która okrążyła Ziemię

Wyprawa do Ameryki; idea przyrody jako całości

Badania Australii; nazwanie Góry Kościuszki

Badania Andów; reforma nauki w Chile

Pierwsza lądowa przeprawa przez Amerykę Płn. do Pacyfiku

eksploracja Afryki

wyprawy na biegun północny

badania Arktyki; działalność humanitarna

Wyprawa na biegun południowy (1912).

Pierwszy człowiek na biegunie południowym (1911).

ekspedycje antarktyczne

badania podwodne, akwalung

Wyprawa Kon-Tiki (1947)

pierwsze wejście na Everest

pierwszy człowiek na Księżycu

pierwszy człowiek w kosmosie

pierwsza kobieta w kosmosie

twierdzenie Talesa; początki filozofii i nauki

taoizm

buddyzm

Etyka i filozofia społeczna, która ukształtowała Azję Wschodnią.

„Sztuka wojny”

Metoda dialogu i fundament etyki europejskiej.

Teoria idei i „Państwo” — wzorzec filozofii politycznej.

Logika i podstawy wielu nauk — od biologii po etykę.

„Listy moralne do Lucyliusza”; stoicyzm.

„Rozmyślania” (stoicyzm).

„Wyznania”; „Państwo Boże”.

Komentarze do Arystotelesa

synteza wiary i rozumu

humanizm renesansowy

„Książę”, realizm polityczny

Racjonalizm i „myślę, więc jestem”.

liberalizm, prawa naturalne

rachunek różniczkowy, filozofia

trójpodział władzy

oświecenie, wolność słowa

empiryzm

umowa społeczna

„Bogactwo narodów”, podstawy ekonomii

Filozofia krytyczna — granice ludzkiego poznania.

„Fenomenologia ducha”; dialektyka.

„Świat jako wola i przedstawienie”; filozofia pesymizmu.

Materializm historyczny i krytyka kapitalizmu.

krytyka moralności, „nadczłowiek”

filozofia języka

analiza totalitaryzmu

„Druga płeć”, feminizm

„Wiek Peryklesa"; Partenon

Imperium; hellenizm

Podbój Galii; kalendarz juliański

Ostatnia władczyni Egiptu

Zjednoczenie Europy; koronacja (800)

Imperium mongolskie

Rozkwit Mali; Timbuktu jako ośrodek nauki

Alfabet hangul; rozkwit nauki

bohaterka wojny stuletniej

Reformacja (1517) — rozłam w chrześcijaństwie zachodnim.

Pierwszy prezydent USA; przywództwo w wojnie o niepodległość.

Autor Deklaracji Niepodległości USA; trzeci prezydent.

insurekcja 1794; bohater Polski i USA

Kodeks Napoleona; przemiana Europy

wyzwolenie Ameryki Południowej

Zjednoczenie Włoch (Risorgimento).

Zniesienie niewolnictwa i ocalenie Unii.

Zjednoczenie Niemiec (1871); „żelazny kanclerz”.

walka z niewolnictwem

nowoczesne pielęgniarstwo

prawa wyborcze kobiet

walka z niewolnictwem

prawa wyborcze kobiet

Republika Chińska; „ojciec nowoczesnych Chin”.

Odzyskanie niepodległości (1918)

Niepodległość Indii metodą biernego oporu.

Metoda Montessori

przywództwo w II wojnie światowej

Dom Sierot; „Król Maciuś Pierwszy"

New Deal; przywództwo USA w II wojnie; współtwórca ONZ.

„Raporty Pileckiego"

Ratowanie dzieci z getta

pomoc najuboższym

symbol ruchu praw obywatelskich

Koniec apartheidu i pojednanie w RPA.

wpływ na upadek komunizmu

Walka o prawa obywatelskie bez przemocy.

aksamitna rewolucja

„Solidarność”, Nobel; obalenie komunizmu

prawo dziewcząt do edukacji, Nobel

„Opowieść o Genjim"

„Iliada” i „Odyseja”

„Boska Komedia”

„Narodziny Wenus”; „Wiosna (Primavera)”.

„Mona Lisa”; geniusz renesansu

Ryciny „Melancholia”, „Rycerz, śmierć i diabeł”.

„Dawid”, Kaplica Sykstyńska

„Szkoła ateńska”; Madonny

„Treny", „Fraszki"

„Don Kichot"

„Hamlet”; największy dramaturg

mistrz światłocienia

„Cztery pory roku”

szczyt muzyki barokowej

„Faust”

geniusz muzyki klasycznej

IX Symfonia

„Duma i uprzedzenie"

„Pan Tadeusz”; wieszcz narodowy

„Nędznicy"

„Kordian", „Balladyna"

muzyka fortepianowa (mazurki, polonezy)

„Oliver Twist", „Opowieść wigilijna"

„Pierścień Nibelunga”; reforma opery.

Opery „Aida”, „Traviata”, „Nabucco”.

„Zbrodnia i kara”

„Wojna i pokój”

„Tomek Sawyer", „Huckleberry Finn"

malarstwo historyczne („Bitwa pod Grunwaldem”)

Balety „Jezioro łabędzie”, „Dziadek do orzechów”.

czołowy impresjonista

„Rota"; „O krasnoludkach…"

„Quo vadis”; Nobel

„Lalka"

„Gwiaździsta noc”; postimpresjonizm

Kariera pianistyczna; premier RP (1919)

„Gitanjali"; Nobel 1913

„Chłopi”

„Wesele"

współtwórca kubizmu

„Proces", „Przemiana"

ikoniczne malarstwo, symbol

poeta, Nobel

„Solaris"

poetka, Nobel

„Sto lat samotności"

„Księgi Jakubowe”, „Bieguni”

tragedie (Król Edyp, Antygona)

„Eneida”

„Kronika polska”

„Ogród rozkoszy ziemskich”

światłocień (tenebryzm)

komedie (Świętoszek, Skąpiec)

„Pamiętniki”

„Bajki”, „Monachomachia”

malarstwo światła (romantyzm)

„Kruk”; opowiadania grozy

„Pocałunek” (1908)

„W poszukiwaniu straconego czasu”

„Ulisses”

„Rok 1984”, „Folwark zwierzęcy”

„Trwałość pamięci” (1931)

„Ferdydurke”

„Dżuma”, „Obcy”

atomizm (idea atomu)

„Muqaddimah” (1377)